Yukhymovych v. Ukraina 11464/12

Data

17.12.2020

Skład Trybunału

Izba

Przedmiot

Nielegalność użycia broni przez funkcjonariusza Policji

Wzorce Kontroli

Art. 2 EKPCz 

„1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę. 

2. Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym Artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnego koniecznego użycia siły: 

a. w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą; 

b. w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem; 

c. w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania.”

Art. 6 ust. 1 EKPCz 

„1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości.”

Rozstrzygnięcie

Naruszenie art. 2 EKPCz [jednomyślnie]

Stan faktyczny

04.03.1999 r., na skutek zawiadomienia złożonego w Lwowskim Regionalnym Departamencie do Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej (Lviv Regional Department for Combatting Organised Crime of the Ministry of Internal Affairs), odbyła się zaplanowana akcja zatrzymania grupy przestępczej, zajmującej się wyłudzeniami pieniędzy od mieszkańców Mykolayiv, do której należał syn Skarżącego. Podczas jej przeprowadzania syn Skarżącego został dwukrotnie postrzelony przez funkcjonariusza Policji, co doprowadziło do jego śmierci.

Zgodnie z przedstawionym przez świadków przebiegiem zdarzeń, użycie siły było następstwem wymierzenia broni przez syna Skarżącego w stronę jednego z Policjantów, a tym samym powstaniem stanu zagrożenia jego życia lub zdrowia.

Postępowanie karne zostało wszczęte 31.03.1999 r. Zebrany materiał dowodowy wzbudzał wątpliwości, ponieważ składał się w większości z zeznań Policjantów biorących udział w akcji. Wobec rozbieżności w zebranym materiale i braku przekonywujących dowodów, co do posiadania broni przez syna Skarżącego, decyzje o umorzeniu postępowania były uchylane przez sądy krajowe, jednak dochodzenie prowadzone przez organy ścigania były z upływem czasu coraz mniej efektywne.

Główne tezy

Jednym z elementów, składających się na treść art. 2 EKPCz, jest zapewnienie efektywnego śledztwa w przypadku, w którym obywatel zostaje zabity wskutek użycia przymusu bezpośredniego przez funkcjonariusza. (§63)

Zapewnienie efektywnego śledztwa wiąże się z powierzeniem jego prowadzenia funkcjonariuszom niezależnym od osób powiązanych z zaistniałym zdarzeniem, a także umożliwieniem rodzinie ofiary brania udziału w postępowaniu do stopnia, dzięki któremu będzie mogła chronić swoje uzasadnione interesy. (§64) Działania śledcze muszą prowadzić do powstania możliwości stwierdzenia, czy użycie przymusu było uzasadnione okolicznościami, a w przypadku bezzasadności użycia przymusu, do ukarania sprawcy. Organy podejmują także wszelkie uzasadnione środki, aby zabezpieczyć materiał dowodowy. (§65)

Zespół czynności podejmowanych przed wszczęciem śledztwa nie jest w pełni efektywny ponieważ organ nimi kierujący ma jedynie część przysługujących mu w oficjalnym stadium postępowania środków, a sama ofiara nie ma formalnego statusu, który umożliwiałby jej udział w procedurze. (§67)

Art. 2 EKPCz reguluje nie tylko umyślne spowodowanie śmierci, ale także sytuacje, w których dozwolone użycie siły doprowadza do nieumyślnego spowodowania śmierci. Każde użycie przymusu bezpośredniego musi być konieczne i proporcjonalne. (§71)

Wcześniejsze planowanie i kierowanie operacją zatrzymania powinny być ukierunkowane na zminimalizowanie potrzeby użycia broni lub przypadkowej utraty życia. (§73)

Odszkodowanie

39000 EUR

Koszty postępowania

70 EUR

Powiązane sprawy

Giuliani i Gaggio v. Włochy (23458/02)

Igor Shevchenko v. Ukraina (22737/04)

Armani Da Silva v. Zjednoczone Królestwo (5878/08)

Akty normatywne

Kodeks Postępowania Karnego Republiki Litewskiej z dnia 28.12.1960 r.

• Art. 4

„Sąd, prokurator, śledczy albo organ prowadzący postępowanie przygotowawcze powinny, w zakresie przysługujących im kompetencji, wszczynać postępowanie karne w każdym przypadku, w którym wykryto oznaki przestępstwa, podejmować wszystkie potrzebne środki przewidziane prawem, aby ustalić okoliczności dotyczące przestępstwa, zidentyfikować winnych popełnienia przestępstwa i ukarać ich.”

[“A court, prosecutor, investigator or body of inquiry shall, to the extent that it is within their power to do so, institute criminal proceedings in every case where signs of a crime have been discovered, take all necessary measures provided by law to establish the circumstances surrounding the crime, identify those guilty of the crime and punish them.”]

– Art. 97

„Sąd, prokurator, śledczy albo organ prowadzący postępowanie przygotowawcze powinien dopuścić zawiadomienie dotyczące popełnionych lub przygotowywanych przestępstw, w tym przypadków, które nie należą do ich jurysdykcji.

Po otrzymaniu zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, prokurator, śledczy, organ prowadzący postępowanie przygotowawcze lub sędzia podejmują, w ciągu trzech dni, jedną z wymienionych decyzji:

1) wszczynają postępowanie karne;

2) odmawiają wszczęcia postępowania karnego

3) przekazują zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, w celu sprawdzenia, zgodnie z właściwością.

Przed wszczęciem postępowania karnego, prokurator, śledczy lub ciało dochodzeniowe powinny przeprowadzić dochodzenie, jeżeli jest to potrzebne do zweryfikowania [informacji zawartych w] zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa. [Dochodzenie] powinno być zakończone w ciągu 10 dni, poprzez zebranie zeznań indywidualnych obywateli lub urzędników lub poprzez uzyskanie potrzebnych dokumentów.”

[“A prosecutor, investigator, body of inquiry or judge shall accept allegations or notifications of crimes [which have been] committed or [are] being prepared, including in cases that are outside their jurisdiction. 

Upon receipt of an allegation or notification of a crime, the prosecutor, investigator, body of inquiry or judge shall adopt, within three days, one of the following decisions: 

(1) to institute criminal proceedings; 

(2) to refuse to institute criminal proceedings; 

(3) to remit the allegation or notification for examination in accordance with [the rules of] jurisdiction. 

Simultaneously, all possible measures shall be applied to prevent the further commission of the crime or to put an end to it … 

Before instituting criminal proceedings, the prosecutor, investigator or body of inquiry shall conduct an inquiry, if it is necessary to verify [information contained in] an allegation or notification of a crime. [The inquiry] shall be completed within ten days by means of collecting explanations from individual citizens or officials or by means of obtaining necessary documents. 

[Information contained in] an allegation or notification of a crime may be verified before instituting criminal proceedings by means of operational-search activities…”]

Ustawa o Policji z dnia 20.12.1990 r.

• Art. 4

„Funkcjonariusze Policji mają prawo do użycia broni palnej, w ostateczności, w następujących przypadkach:

2) do odparcia ataku na funkcjonariusza Policji lub członków jego rodziny, w przypadku zagrożenia ich życia lub zdrowia.”

[“Police officers shall have the right to use firearms as a last resort in the following cases: 

2) to hold off an attack on a police officer or his family members if their life or health are endangered;]

Słowa kluczowe

Prawo do życia; art. 2 EKPCz; efektywność postępowania; użycie broni przez funkcjonariusza; przewlekłość postępowania

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-206511

Krótkie streszczenie

Po 19 latach postępowania organy śledcze wciąż nie potrafią udowodnić okoliczności wyłączających bezprawność użycia broni przez funkcjonariusza Policji, wskutek którego doszło do śmierci jednego z członków zorganizowanej grupy przestępczej.

*Przemyślenia własne