Wyrok TSUE z dnia 8 października 2020 r., C-568/19, MO przeciwko Subdelegación del Gobierno en Toledo

PRZEDMIOT

Wniosek prejudycjalny dotyczący wykładni dyrektywy 2008/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. Sprawa dotyczyła pytania, czy organy i sądy krajowe mogą bezpośrednio stosować przepisy dyrektywy na niekorzyść obywatela państwa trzeciego, pomijając korzystniejsze dla niego przepisy krajowe.

Sąd odsyłający: Tribunal Superior de Justicia de Castilla-La Mancha (Wyższy Trybunał Sprawiedliwości Kastylii-La Manchy, Hiszpania)

Przedmiot wykładni: Art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE

ROZSTRZYGNIĘCIE

Czy przepisy dyrektywy 2008/115 mogą być bezpośrednio stosowane przez właściwy organ krajowy w celu wydania decyzji nakazującej powrót i jej wykonania, nawet w braku okoliczności obciążających – ponad sam nielegalny pobyt – gdy prawo krajowe przewiduje jako alternatywę grzywnę lub wydalenie, a to ostatnie dopuszczalne jest tylko przy istnieniu takich okoliczności?

Dyrektywa 2008/115 musi być interpretowana w ten sposób, że w sytuacji gdy prawo krajowe przewiduje – w razie nielegalnego pobytu obywatela państwa trzeciego na terytorium państwa członkowskiego – karę grzywny albo wydalenie, przy czym ten drugi środek może być zastosowany tylko w razie istnienia okoliczności obciążających, właściwy organ krajowy nie może bezpośrednio powoływać się na przepisy tej dyrektywy w celu wydania decyzji nakazującej powrót i jej wykonania, nawet w braku takich okoliczności obciążających.

STAN FAKTYCZNY

MO, obywatel Kolumbii, przybył do Hiszpanii w 2009 r. jako małoletni wraz z matką na podstawie wizy i zezwolenia na pobyt w ramach łączenia rodzin. Jego zezwolenie na pobyt wygasło w 2013 r., lecz MO pozostał na terytorium Hiszpanii bez jego odnowienia. Przez lata pracował i zawarł więzi rodzinne i społeczne w Talavera de la Reina.

W styczniu 2017 r. wszczęto wobec niego priorytetowe postępowanie o wydalenie na podstawie art. 53 ust. 1 lit. a) ustawy organicznej 4/2000 o prawach i wolnościach cudzoziemców. W lutym 2017 r. organ administracji wydał nakaz wydalenia wraz z zakazem wjazdu na 5 lat, opierając się na orzecznictwie Trybunału Supremo dopuszczającym wydalenie przy istnieniu negatywnych elementów w zachowaniu zainteresowanego.

Sąd odsyłający uznał jednak, że w aktach sprawy nie ma żadnego negatywnego elementu poza samym nielegalnym pobytem. MO dysponował ważnym paszportem i wizą wjazdową, posiadał związki rodzinne i społeczne w Hiszpanii. Sąd powziął wątpliwości co do konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z wyroku TSUE z 23 kwietnia 2015 r. w sprawie Zaizoune (C-38/14), który stwierdził niezgodność przedmiotowych przepisów krajowych z dyrektywą 2008/115.

GŁÓWNE TEZY

• Dyrektywa nie może sama w sobie nakładać obowiązków na jednostkę, a przepisu dyrektywy nie można jako takiego powoływać przez państwo członkowskie przeciwko jednostce (nb. 35). Zasada ta ma fundamentalne znaczenie dla rozumienia granic bezpośredniej skuteczności dyrektyw.
• O ile sądy krajowe są zobowiązane do interpretowania prawa wewnętrznego w zgodzie z dyrektywą, o tyle obowiązek ten ma swoje granice i nie może stanowić podstawy do wykładni contra legem (nb. 33, 36).
• W zakresie, w jakim prawo krajowe przewiduje, że wydalenie może być zarządzone jedynie przy istnieniu okoliczności obciążających, i o ile tej regulacji nie można interpretować w zgodzie z dyrektywą 2008/115, państwo członkowskie nie może powołać się na tę dyrektywę w celu wydania decyzji nakazującej powrót i jej wykonania w braku tychże okoliczności (nb. 36).
• Po wydaniu wyroku Zaizoune Trybunał Supremo uznał, że organy mogą odmówić stosowania niezgodnej z dyrektywą części prawa krajowego i bezpośrednio stosować dyrektywę, nawet na niekorzyść zainteresowanego. Trybunał w niniejszej sprawie odrzucił to podejście (nb. 32, 37).

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Trybunał wydał wyrok bez opinii Rzecznika Generalnego (postanowiono o rozpoznaniu sprawy bez opinii).

POWIĄZANE SPRAWY

• Wyrok z 23 kwietnia 2015 r., Zaizoune, C-38/14, EU:C:2015:260 – sprawa, której konsekwencje były przedmiotem pytania prejudycjalnego
• Wyrok z 26 lutego 1986 r., Marshall, 152/84, EU:C:1986:84 – granice bezpośredniej skuteczności dyrektyw
• Wyrok z 5 grudnia 2017 r., M.A.S. i M.B., C-42/17, EU:C:2017:936 – granice obowiązku wykładni zgodnej

AKTY PRAWNE

Dyrektywa 2008/115/WE: Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich

Kluczowe przepisy:

• 6 ust. 1 – obowiązek wydania decyzji nakazującej powrót wobec każdego nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego
• 8 ust. 1 – obowiązek wydalenia przy braku dobrowolnego wyjazdu
• 4 ust. 2 i 3 – przepisy korzystniejsze dla zainteresowanego

SŁOWA KLUCZOWE

nielegalny pobyt, dyrektywa powrotowa, wydalenie, grzywna, bezpośrednia skuteczność dyrektyw, zasada legalności sankcji, prawo korzystniejsze dla obywatela państwa trzeciego, wykładnia zgodna

Link do wyroku: Curia – C-568/19 (PL)