Wyrok TSUE z dnia 24 listopada 2020 r. C-59/19

PRZEDMIOT

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zlozony przez Bundesgerichtshof (Federalny Sad Najwyzszy, Niemcy). Sprawa dotyczy granic miedzy jurysdykcja szczegelna w sprawach dotyczacych umow (art. 7 pkt 1 rozporzadzenia Bruksela I bis) a jurysdykcja szczegelna w sprawach dotyczacych czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego (art. 7 pkt 2 rozporzadzenia Bruksela I bis). Kluczowe pytanie brzmi: czy powodztwo oparte na naruszeniu przepisow prawa konkurencji, dotyczace praktyk handlowych wynikajacych z umowy zawartej przez strony, nalety kwalifikowac jako sprawe dotyczaca umowy (art. 7 pkt 1) czy czynu niedozwolonego (art. 7 pkt 2)?

PYTANIE PREJUDYCJALNE I ODPOWIEDZ TRYBUNALU

Pytanie prejudycjalne:

Czy art. 7 pkt 2 rozporzadzenia nr 1215/2012 (Bruksela I bis) ma zastosowanie do powodztwa o zakazanie okreslonych praktyk handlowych, opartego na zarzucie naduzycia pozycji dominujacej, jesli zakwestionowane praktyki wynikaja z postanowien umowy zawartej przez strony sporu?

TAK – art. 7 pkt 2 rozporzadzenia Bruksela I bis (jurysdykcja w sprawach czynu niedozwolonego) ma zastosowanie.Powodztwo oparte na naruszeniu przepisow prawa konkurencji (zakaz naduzycia pozycji dominujacej) jest sprawa dotyczaca czynu niedozwolonego, nawet jesli kwestionowane praktyki sa wdrazane w ramach stosunku umownego laczacego strony – pod warunkiem ze badanie tresci umowy nie jest niezbedne do oceny zgodnosci zachowania pozwanego z prawem.

STAN FAKTYCZNY

Wikingerhof GmbH & Co. KG jest spolka niemiecka prowadzaca hotel w Niemczech. W marcu 2009 r. zawarla ze spolka prawa niderlandzkiego Booking.com BV standardowa umowe o wspolprace, na mocy ktorej hotel zostal umieszczony na platformie rezerwacyjnej Booking.com. Umowa zawierala klauzule jurysdykcyjna na rzecz sadow amsterdamskich.

W czerwcu 2015 r. Booking.com powiadamilo Wikingerhof o wejsciu w zycie nowej wersji ogolnych warunkow wspolpracy. Wikingerhof sprzeciwil sie wlaczeniu nowych warunkow, twierdzac, ze nie mial innego wyboru niz ich zaakceptowanie ze wzgledu na dominujaca pozycje Booking.com na rynku platform rezerwacyjnych. Wikingerhof zaskartzyl do sadu konkretne praktyki Booking.com, w tym: zanizone wyswietlanie ocen hotelu na stronie, uzaleznienie pozycji hotelu w wynikach wyszukiwania od wplaty prowizji powyzej 15% oraz uniemozliwienie wyswietlania niz niz cen.

Wikingerhof wnioskl do Landgericht Kiel (Sad Okregowy w Kilonii) o wydanie nakazu zakazujacego tych praktyk, zarzucajac Booking.com naduzycie pozycji dominujacej w rozumieniu niemickiego prawa ochrony konkurencji (GWB) oraz art. 102 TFUE. Sad Okregowy odmowil jurysdykcji, powolujac sie na klauzule jurysdykcyjna na rzecz sadow niderlandzkich. Po apelacji sprawa trafila do Bundesgerichtshof, ktory skierowal pytanie prejudycjalne do TSUE.

GLOWNE TEZY

• (pkt 25-31) Test kwalifikacji: umowa czy czyn niedozwolony? Dla ustalenia, czy powodztwo dotyczy 'sprawy zwiazanej z umowa’ (art. 7 pkt 1) czy 'czynu niedozwolonego’ (art. 7 pkt 2), decydujace jest zrodlo zobowiazania, na ktore powoluje sie powod. Jesli chodzi o zobowiazanie wynikajace z samej ustawy (niezaleznie od umowy), sprawe kwalifikuje sie jako dotyczaca czynu niedozwolonego.
• (pkt 32-36) Kryterium 'koniecznosci wykladni umowy’: Sprawa dotyczy umowy, gdy wyklidnia jej tresci jest niezbedna do ustalenia, czy zachowanie pozwanego jest zgodne z prawem. Sprawa dotyczy natomiast czynu niedozwolonego, gdy ocena zgodnosci zachowania pozwanego z prawem nie wymaga badania tresci umowy.
• (pkt 37-42) Zastosowanie kryterium do niniejszej sprawy: Powodztwo Wikingerhof opiera sie na generalnym zakazie naduzycia pozycji dominujacej wynikajacym z niemieckiego prawa ochrony konkurencji – niezaleznie od jakiejkolwiek umowy. By ocenic, czy Booking.com naduzywa pozycji dominujacej w rozumieniu tego prawa, nie jest niezbedne badanie tresci umowy miedzy stronami. Sprawa kwalifikuje sie zatem jako dotyczaca czynu niedozwolonego – art. 7 pkt 2 rozp. Bruksela I bis.
• (pkt 43-50) Relacja do orzecznictwa: Kalfelis, Brogsitter, flightright: Trybunał doprecyzowala orzecznictwo. Wyrok Brogsitter (C-548/12) interpretowany byl niekiedy jako oznaczajacy, ze powodztwo kwalifikuje sie jako umowne zawsze, gdy zachowanie pozwanego moze byc uznane za naruszenie umowy. Wikingerhof koryguje te interpretacje: kluczowe jest, czy badanie umowy jest niezbedne (indispensable) do oceny bezprawnosci, nie zas czy jest tylko mozliwe lub przydatne.
• (pkt 51-56) Skutki praktyczne dla ofiar naduzycia pozycji dominujacej: Wyrok poprawia dostep do wymiaru sprawiedliwosci dla poszkodowanych naduzyciami prawa konkurencji. Moga oni wniesc powodztwo przed sady miejsca, w ktorym wystapio zdarzenie szkodzace – a nie tylko przed sądami w miejscu domicylu pozwanego lub sądami umownymi wyznaczonymi przez dominujacy podmiot.

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Opinia RG Henrika Sauma Lind Saugsmandsgaard Oe z dnia 4 marca 2020 r. (C-59/19) – EUR-Lex

POWIAZANE SPRAWY

• 189/87 Kalfelis (27.09.1988) – poczatkowe ustalenie wzajemnej wylacznosci jurysdykcji umownej i deliktowej; 'sprawa dotyczaca czynu niedozwolonego’ jako pojecie autonomiczne
• C-548/12 Brogsitter (13.03.2014) – kwalifikacja jako umowy, gdy badanie umowy jest niezbedne; niniejszy wyrok koryguje zakres tej reguly
• C-274/16, C-447/16 i C-448/16 flightright (11.04.2018) – jurysdykcja szczegolna przy roszczeniach pasazerow linii lotniczych; relacja art. 7 pkt 1 i 2
• C-375/13 Kolassa (28.01.2015) – wlasciwosc miejscowa w sprawach deliktowych zwiazanych ze stosunkami umownymi
• C-352/13 CDC Hydrogen Peroxide (21.05.2015) – jurysdykcja w sprawach o odszkodowanie za naruszenie prawa konkurencji

AKTY PRAWNE

Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczen sadowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (wersja przeksztalcona) – Bruksela I bis:

• 7 pkt 1 – jurysdykcja szczegelna w sprawach dotyczacych umow: sad miejsca wykonania swiadczenia
• 7 pkt 2 – jurysdykcja szczegelna w sprawach dotyczacych czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego: sad miejsca, w ktorym nastapilo lub moze nastapic zdarzenie wywolujace szkode
• 25 – umowne klauzule jurysdykcyjne

Prawo materialne (kontekst):

• 102 TFUE – zakaz naduzycia pozycji dominujacej
• Paragraf 19-20 niemieckiej ustawy o ochronie konkurencji (GWB) – zakaz naduzycia pozycji dominujacej na gruncie prawa krajowego

SLOWA KLUCZOWE

jurysdykcja miedzynarodowa • Bruksela I bis • art. 7 pkt 1 i 2 • czyn niedozwolony • sprawa umowna • naduzycie pozycji dominujacej • prawo konkurencji • platforma internetowa • Booking.com • klauzula jurysdykcyjna • miejsce zdarzenia szkodzacego • Niemcy • Wielka Izba

LINK DO WYROKU

Wyrok TSUE C-59/19 Wikingerhof (EUR-Lex)