Dorobek oraz spuścizna H.L.A. Harta niewątpliwie stanowią o jego wybitnych osiągnięciach w ramach anglosaskiego pozytywizmu prawniczego. Będąc pod wpływem badaczy języka nazywanych mianem „oxfordzkiej szkoły języka potocznego” Hart skonstruował oryginalną wersję pozytywizmu prawniczego, nazywanego powszechnie mianem wyrafinowanego. Teoria jego autorstwa znajduje się bez wątpienia w duchu postawy filozoficznej w teorii prawa.
Książka Pojęcie prawa uznawana jest za jego największe dzieło, stanowiące szczytowe osiągnięcie anglosaskiej, analitycznej filozofii prawa. Hart zaliczany jest do obozu pozytywistów prawniczych, niemniej nie był on pozytywistą skrajnym, przykładowo tak jak H. Kelsen czy J. Austin. Hartowski pozytywizm nie był w żadnym aspekcie radykalny; zakładał on, że prawo pozytywne znajduje się w centrum rozważań, jest ono najważniejsze, ale nie jest elementem jedynym. Nie wykluczał on uwzględniania wartości, czy dokonywania moralnej oceny prawa. Poza tym zastosowanie metody formalno-dogmatycznej w ograniczony sposób wpisuje się w anglosaski porządek prawny.
Większość badaczy zajmujących się dorobkiem H.L.A. Harta skupia się w głównej mierze na związkach między prawem a moralnością, pomijając kontekst zagadnień filozofii języka. A to właśnie pod wpływem takich postaci jak G.E. Moore czy L. Wittgenstein pozostawał Hart, uwzględniając również twórców brytyjskiej filozofii analitycznej. Sprzeciwiała się ona filozofii idealistycznej przełomu XIX i XX wieku i nie zgadzała się z krytyką logiki formalnej neoheglistów. Nurt filozofii analitycznej cechuje heterogeniczność, bowiem wyróżnić można wiele jego kierunków, przykładowo: empiryzm logiczny, logiczny atomizm B. Russella i L. Wittgensteina czy – będącą szczególnym polem zainteresowania Harta – oksfordzką filozofię języka potocznego. Tę ostatnią tworzyli nie tylko oksfordzcy lingwiści wraz z J.L. Austinem na czele, ale także prawnicy i matematycy. Nurt ten zakładał, że proces poznawania świata jest kodowany w języku potocznym, natomiast analiza języka potocznego stanowi warunek poznania zjawisk pozajęzykowych.
Sama analityczna teoria prawa charakteryzuje się tym, że aby zbadać prawdziwość zdań analitycznych należy posłużyć się dyrektywami sensu określonego języka. Innymi słowy, nie jest konieczne odwoływanie się do doświadczenia czy innego badania empirycznego. Analityczna teoria prawa zakłada więc, że prawo jest zjawiskiem językowym, a co za tym idzie poznanie go można realizować w zakresie rozumienia go w danym języku.
Rozstrzygnięcie, czym tak naprawdę prawo jest, nie odbywa się w ujęciu hartowskim na zasadzie badań empirycznych, a więc prawo nie jest badane jako zjawisko społeczne. Przedmiotem rozważań jest samo pojęcie prawa. Należy jednak zauważyć, że nie jest to jednak definiowanie. Zrozumienie, czym jest prawo odbywa się raczej poprzez wskazanie wspólnych cech desygnatów pojęcia prawo. Zastosowana została tutaj koncepcja intensjonalności znaczenia, choć niektórzy kwestionują taką prostą kwalifikację zastosowanego przez Harta rodzaju semantyki.
Hart stosując metody filozofii analitycznej w zakresie wyjaśnienia prawa odwołuje się przede wszystkim do eksplikacji i argumentacji z przypadków wzorcowych. Według Harta, prawa jako takiego nie można zdefiniować, natomiast silne tendencje antydefinicyjne powinny przejawiać się w poszukiwaniu presupozycji.
Hart sprzeciwia się definiowaniu pojęcia prawa w sposób dokonany przez J. Austina, który zakładał, że prawo to rozkaz podparty przymusem. Zastosowanie analitycznej filozofii języka potocznego w ramach systemu common law jest w zasadzie czymś naturalnym, bowiem nie opiera się na formalizmie cechującym kontynentalne systemy prawa oraz daje pewną swobodę decydowania brytyjskich sędziów, którzy stosują argumentację nieformalną.
Teoria H. Harta jest uznawana za szczytowe osiągnięcie filozofii pozytywizmu prawniczego, sama przekształcając go w odmianę pozytywizmu wyrafinowanego. Jest ważna tak dla kultury anglosaskiej jak i kontynentalnej. Wniosła wiele dla uzasadnienia określenia prawa jako zjawiska społecznego, które może być badane metodami analitycznymi, w oderwaniu od postulatów scjentyzmu, który charakteryzował pierwotny pozytywizm.
Hart stworzył analityczną teorię prawa, która stanowi szczytowe osiągnięcie tzw. analizy pojęciowej. Jurysprudencja kontynentalna w dalszym ciągu pozostaje ukształtowana przez pozytywizm prawniczy – szczególnie w aspekcie metodologicznym, co jest łatwo dostrzegalne np. w naukach dogmatycznych prawoznawstwa. Pomimo tego, że teoria Harta budowana była w odniesieniu do anglosaskiej jurysprudencji analitycznej, pozwala również – w drodze analogii – wykazać metodologiczną wadliwość twardego pozytywizmu prawniczego. Warto podkreślić, że XIX-wieczny, szczególnie niemiecki pozytywizm prawniczy, inspirowany był scjentyzmem, zatem dążono do zbudowania teorii prawa na wzór nauk przyrodniczych.
Sfinansowano przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030.
