Muhammad i Muhammad v. Rumunia 80982/12

Rodzaj orzeczenia

wyrok

Data

15.10.2020

Skład Trybunału

Wielka Izba

Przedmiot

Możliwość wydalenia cudzoziemca na podstawie decyzji pozbawionej informacji o jego podstawach

Wzorce Kontroli

Art. 13 EKPCz

„Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.”

Art. 1 Protokołu nr 7 do EKPCz

„1. Cudzoziemiec legalnie przebywający na terytorium jakiegokolwiek Państwa nie może być zeń wydalony, chyba że w wyniku decyzji podjętej zgodnie z ustawą i winien mieć możliwość:

a) przedstawienia racji przeciwko wydaleniu;

b) rozpatrzenia jego sprawy oraz

c) bycia reprezentowanym dla tych celów przed właściwym organem albo osobą lub osobami wyznaczonymi przez ten organ.

2. Cudzoziemiec może być wydalony, bez uprzedniego wykorzystania swoich praw wymienionych w ustępie 1 a), b), c) niniejszego artykułu, jeśli jest to konieczne z uwagi na porządek publiczny lub uzasadnione względami bezpieczeństwa państwowego.”

Rozstrzygnięcie

Naruszenie art. 1 Protokołu nr 7 do EKPCz [14-3]

Stan faktyczny

Adeel Muhammad i Ramzan Muhammad są obywatelami pakistańskimi. W ramach stypendium obaj studiowali na Uniwersytecie Lucian Blaga w Sibiu. Pierwszy ze skarżących otrzymał wizę studencką we wrześniu 2012 roku, zaś drugi – w lutym 2009 roku. W 2012 roku dołączyła do niego żona.

4 grudnia 2012 roku rumuńska służba wywiadu wniosła do prokuratury działającej przy Sądzie Apelacyjnym w Bukareszcie, by zwrócił się z wnioskiem do tego sądu o zbadanie, czy skarżący powinni zostać uznani za „osoby niepożądane” na okres 15 lat. Urząd poparł swój wniosek informacjami o klauzuli „tajne”. Prokutatura przychyliła się do tego wniosku, przekazała również sądowi wskazane dokumenty.

5 grudnia 2012 roku Sąd Apelacyjny przesłuchał skarżących, którym towarzyszył tłumacz z Urdu. Mieli oni możliwość zapoznania się z wnioskiem Prokuratury, który wskazywał, że Skarżący planowali aktywności mogące zagrozić bezpieczeństwu kraju wskazane w przepisach prawa. Skarżący wskazali, że wniosek przedstawia wyłącznie przepisy prawa, a w konsekwencji nie rozumieją podstaw wezwania. Wnieśli o pomoc prawną, jednak sąd wskazał, że wniosek taki powinien był zostać skierowany na wcześniejszym etapie postępowania sądowego. Tego samego dnia Sąd uznał skarżących za osoby niepożądane na okres 15 lat.

6 grudnia służba wywiadu opublikowała notatkę prasową, z której wynikało, że postępowanie wobec skarżących miało związek z obserwacją działań jednostek związanych z Al-Kaidą, planujących zamach terrorystyczny podczas obchodów Nowego Roku.

Skarżący, za pośrednictwem swoich prawników, nieposiadających certyfikatu ORNISS umożliwiającego dostęp do tajnych dokumentów, wnieśli odwołanie do Wysokiego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości. Wskazali m.in. na brak informacji o możliwości skorzystania z pomocy prawnej ani poznania zarzutów. 20 grudnia Wysoki Sąd oddalił odwołanie Skarżących. Jego zdaniem Skarżący zostali wystarczająco poinformowani na temat stawianych im zarzutów. Tydzień później zostali oni deportowani.

Główne tezy

Art. 1 Protokołu 7 wskazuje, że dana osoba może zostać wydalona jedynie „na podstawie decyzji podjętej zgodnie z prawem”. Dotyczy to nie tylko istnienia podstawy prawnej w prawie krajowym, ale także jakości przedmiotowego prawa: musi być ono dostępne i przewidywalne, a także musi zapewniać ochronę przed arbitralną ingerencją władz publicznych w prawa wynikające z Konwencji. (§ 118)

Art. 1 Protokołu 7 zawiera w sobie prawo cudzoziemca do bycia poinformowanym o skierowanych przeciw niemu zarzutach, w sposób praktycznie umożliwiający obronę, najlepiej w formie pisemnej. (§ 127-128)

Ograniczenia praw proceduralnych powinny być bilansowane przez procedury stosowane przez organy państwowe. (§ 134) Stronom Konwencji przysługuje margines oceny w wyborze czynników bilansujących ograniczenia praw proceduralnych, ograniczony jednak istotą prawa wyrażonego w Art. 1 Protokołu 7. (§149) Wśród tego rodzaju czynników uwzględnić można: (i) wartość informacji niejawnych dla przyczyn wydalenia oraz dostęp do informacji niejawnych, (ii) wskazanie cudzoziemcowi dostępnych środków prawnych w toczącym się postępowaniu (iii) możliwość skutecznej reprezentacji przez prawnika (iv) obecność bezstronnego i niezależnego organu w postępowaniu, w tym zakres jego/ich kompetencji. (§150-157)

Sądy powinny rozważyć i wyjaśnić istnienie interesów bezpieczeństwa narodowego dla których informacje są chronione przed cudzoziemcem. Ponadto opublikowanie w informacji prasowej dokładniejszych informacji faktycznych niż wskazane we wniosku o uznanie za osobę niepożądaną jednoznacznie przeczy konieczności pozbawienia cudzoziemca tychże informacji w postępowaniu. (§ 163-164)

Informacja prasowa nie może być uznana za właściwy sposób informowania stron co do treści do wykorzystania przez nie w postępowaniu sądowym. Ze swojej natury, informacja prasowa służy przekazaniu ogólnych informacji szerszej publiczności. (§ 174)

W powyższej sprawie Sąd Apelacyjny powinien był upewnić się, że cudzoziemcy znają swoje prawa w postępowaniu, a także wiedzą, że dowody stanowią informacje niejawne i wskazać, jak mogliby uzyskać do nich dostęp. (§ 181)

Odszkodowanie

10 000 EUR dla każdego ze Skarżących

Koszty postępowania

1 365 EUR łącznie

Powiązane sprawy

Regner v. Republika Czeska (35289/11)

Lupsa v. Rumunia (10337/04)

Beuze v. Belgia (71409/10)

Akty normatywne

Ustawa nr 535/2004 o zapobieganiu i zwalczaniu terroryzmu

– Sekcja 44

1. W przypadku cudzoziemców lub bezpaństwowców, w odniesieniu do których istnieją dane lub wyraźne przesłanki [wskazujące], że zamierzają oni dokonywać aktów terrorystycznych lub pomagać w terroryzmie i podżegać do niego, uznaje się ich za osoby niepożądane w Rumunii i można cofnąć ich pozwolenie na pobyt, chyba że wydano im zakaz opuszczania kraju.

[1. In the case of foreign nationals or stateless persons concerning whom there is data or strong indications [showing] that they intend to carry out terrorist acts or to aid and abet terrorism, they shall be declared as undesirable persons in Romania and may have their leave to remain withdrawn, unless they have been prohibited from leaving the country]

Ustawa nr 182/2002 o ochronie informacji niejawnych

-Sekcja 28

„(1) Dostęp do informacji stanowiących tajemnicę państwową jest możliwy wyłącznie na podstawie pisemnego upoważnienia dyrektora organu będącego w posiadaniu informacji, po uprzednim powiadomieniu biura krajowego rejestru informacji stanowiących informację niejawną.

 2) Upoważnienie jest wydawane w zależności od poziomów klauzuli przewidzianych w sekcji 15 lit. f), po sprawdzeniu danej osoby, za jej wcześniejszą pisemną zgodą. Organy … informują biuro krajowego rejestru informacji niejawnych państwa o wydaniu upoważnienia.

(4) Okres ważności upoważnienia wynosi cztery lata; w tym czasie weryfikacja upoważnionego może zostać przeprowadzona ponownie w każdym momencie.”

 [(1) Access to State secret classified information shall be possible only by written authorisation of the director of the legal entity which holds the information, after giving prior notice to the Office of the national register of State secret information.

 (2) Authorisation shall be given depending on the levels of classification provided for in section 15 (f), after vetting of the person concerned, with his or prior written consent. Legal persons, … shall inform the Office of the national register of State secret information of the issuance of access authorisation.

(4) The validity of the authorisation shall last for four years; during that period, vetting may be resumed at any time….]

Rozporządzenie Rady Ministrów nr 194/2002 o imigracji

– Artykuł 85

„(1) Oświadczenie o tym, że dana osoba jest osobą niepożądaną, jest środkiem stosowanym wobec cudzoziemca, który prowadził lub prowadzi działania mogące zagrozić bezpieczeństwu narodowemu lub porządkowi publicznemu, lub co do którego istnieją poważne przesłanki, że zamierza on prowadzić takie działania.

 …

(9) Cudzoziemiec może zostać uznany za niepożądanego przez okres od pięciu do piętnastu lat …”

[(1) The declaration [that an individual is] an undesirable person is a measure taken against an alien who has carried out or who carries out activities that are capable of endangering national security or public order, or [about whom] there are strong indications  [that he or she] intends to carry out such activities.

 …

(9) An alien may be declared undesirable for a period of between five and fifteen years …]

– Artykuł 86

„Wyrok, o którym mowa w art. 85 § 5 niniejszej decyzji, może zostać zaskarżony w terminie dziesięciu dni od daty jego doręczenia [zainteresowanemu] do Wysokiego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości w drodze odwołania. High Court of Cassation and Justice wydaje orzeczenie w terminie pięć dni od daty złożenia odwołania.”

[The judgment provided for in Article 85 § 5 hereof may be challenged by an appeal before the High Court of Cassation and Justice within ten days from the date of its notification [to the person concerned]. The High Court shall give its decision within five days from the date on which the appeal is deposited.]

Procedura uzyskania certyfikatu ORNISS

W celu uzyskania powyższego certyfikatu, prawnicy powinni przedstawić m.in. poświadczenie klienta, że jest reprezentowany przez tego prawnika, a do prowadzenia jego sprawy konieczny jest dostęp do informacji niejawnych. Procedura uzyskania certyfikatu trwa co najmniej 60 dni roboczych i następuje przed Rumuńskim Związkiem Zawodów Prawniczych oraz przed ORNISS (organem właściwym ds. Zarządzania dostępem do informacji niejawnych).

[The situation since 2010 is that lawyers may ask to be granted a security clearance certificate or access permit delivered by the ORNISS (“the ORNISS certificate”), in order to gain access to classified documents. For that purpose the lawyer must submit his application to the Chair of the Bar of which he is a member, who forwards it to the National Union of Romanian Bars (the “UNBR”). The lawyer must attach to his application, among other documents, a copy of the authority form given to him by the client in order to represent him in a case and a note from the body that is dealing with his client’s case which attests that classified material has been submitted in evidence and that, in order to have access to that material and prepare his client’s defence, the lawyer needs that certificate. The UNBR then initiates the procedure, which involves the competent authority carrying out preliminary checks on the lawyer’s situation. The duration of the vetting procedure for persons who have requested access to “secret” classified information is 60 working days (Article 148 of Government Order No. 585/2002). Following the checks, the competent vetting authority forwards its conclusions to the ORNISS, which will issue its opinion to be forwarded to the UNBR. The latter will then have five days within which to issue the decision on access to classified documents.]

Słowa kluczowe

Wydalenie cudzoziemca; uzasadnienie decyzji; informacje niejawne; prawo do obrony; efektywność środków prawnych

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-205509

Krótkie streszczenie

Dwaj pakistańscy studenci zostali wydaleni z kraju jako osoby niepożądane. Sądy nie wskazały okoliczności faktycznych stanowiących podstawę postanowienia tłumacząc się ochroną informacji niejawnych.  Jak Trybunał zbilansował pomiędzy ochroną bezpieczeństwa państwowego a prawami proceduralnymi jednostki?

*Przemyślenia własne