Mahi v. Belgia 57462/19

Art. 8 EKPCz

„1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.

2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.”

Art. 10 EKPCz

„1. Każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Niniejszy przepis nie wyklucza prawa Państw do poddania procedurze zezwoleń przedsiębiorstw radiowych, telewizyjnych lub kinematograficznych.

2. Korzystanie z tych wolności pociągających za sobą obowiązki i odpowiedzialność może podlegać takim wymogom formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej.”

Skarżący od 1987 r. jest nauczycielem religii islamskiej w szkołach publicznych francuskojęzycznej części Belgii. 4 lutego 2015 r. pewna redakcja opublikowała list otwarty Skarżącego, w którym odnosił się on m.in. do konfliktów w jego miejscu pracy (związanych z zapatrywaniem się na sprawę zamachu w redakcji „Charlie Hebdo”), oskarżał media o szerzenie dezinformacji i nadużywanie wolności słowa, odnosił się także do homoseksualizmu (który uważał za „sprzeczny z naturą”), a także przytaczał słowa „swojego mistrza” Rogera Garaudy’ego (lewicowego filozofa, który w późniejszym okresie przeszedł na islam i stał się piewcą negacjonizmu).

26 sierpnia 2015 r. rząd Francuskiej Wspólnoty Belgii uznał, że wypowiedzi Skarżącego stanowiły naruszenie art. 2 Dekretu o neutralności edukacji i wymierzył mu sankcję dyscyplinarną. Po dwukrotnym postępowaniu przed Radą Stanu i zasięgnięciu (wymaganej przez prawo) opinii przywódcy związku religijnego muzułmanów, ostatecznie wymierzono sankcję dyscyplinarną przeniesienia do szkoły w innym mieście (z Brukseli do La Louvière). Rada Stanu wówczas podtrzymała decyzję rządu, uznając, że Skarżący naruszył obowiązek neutralności i powściągliwości nałożony przepisami prawa na nauczycieli.

Postępowanie dyscyplinarne (takie jak w realiach sprawy) wszczęte w związku z publikacją prasową jest ingerencją w wolność słowa przewidzianą w art. 10 EKPCz. (§ 21)

Ogólny obowiązek powściągliwości, neutralności i zakaz naruszania godności zawodu są wystarczającymi podstawami prawnymi dla spełnienia wymogu legalności wysławianego przez art. 10 EKPCz. (§ 24–25)

W realiach sprawy, takie ograniczenie wolności słowa dla nauczycieli chroni zarówno porządek w edukacji, jak i prawa i wolności innych osób, a zatem realizuje usprawiedliwiony cel z art. 10 ust. 2 EKPCz. (§ 26)

Chociaż urzędnicy (nauczyciele) korzystają z wolności słowa przewidzianej w art. 10 EKPCz, to jednak możliwe jest – w ramach dość szerokiego marginesu oceny państw-stron w tej kwestii – sformułowanie wobec nich pewnego standardu powściągliwości. Skoro nauczyciele mają być wzorem dla uczniów, racjonalne jest nałożenie na nich takiego obowiązku także w odniesieniu do zachowań poza szkołą. (§ 29, 31–32)

W realiach sprawy strona rządowa uzasadniła konieczność i proporcjonalność ingerencji. Sankcja przeniesienia do innej szkoły w mieście położonym 50 kilometrów dalej nie może być uznana za nieproporcjonalną w odniesieniu do wypowiedzi Skarżącego, która mogła powodować narastanie napięć w szkołach. (§ 33–37)

Palomo Sanchez i Inni v. Hiszpania (28955/06)

Vogt v. Niemcy (17851/91)

Kayasu v. Turcja (64119/00 i in.)

Dekret Francuskiej Wspólnoty Belgii z 31 marca 1994 r. o neutralności edukacji

– Art. 2

„Szkoły Wspólnoty kształcą powierzonych im uczniów w duchu poszanowania wolności i praw podstawowych wyrażonych przez Konstytucję, Powszechną Deklarację Praw Człowieka oraz obowiązujące umowy międzynarodowe odnoszące się do praw dziecka i obywatela. Szkoły nie faworyzują żadnej doktryny aksjologicznej, umożliwiają dążenie uczniów do wiedzy, przekazują metody i wiedzę pozwalającą uczniom dokonywanie swobodnych wyborów oraz szanują wolność sumienia uczniów.”

[L’école de la Communauté éduque les élèves qui lui sont confiés au respect des libertés et des droits fondamentaux tels que définis par la Constitution, la Déclaration universelle des droits de l’homme et les Conventions internationales relatives aux droits de l’homme et de l’enfant qui s’imposent à la Communauté. Elle ne privilégie aucune doctrine relative à ces valeurs. Elle ne s’interdit l’étude d’aucun champ du savoir. Elle a pour devoir de transmettre à l’élève les connaissances et les méthodes qui lui permettent d’exercer librement ses choix. Elle respecte la liberté de conscience des élèves.]

Dekret Królewski z 22 marca 1969 r. o pracownikach edukacji (nazwa skrócona)

– Art. 5

„Pracownicy oświaty są zobowiązani w każdych warunkach do baczenia na interesy państwa i edukacji państwowej.”

[Les membres du personnel doivent, en toutes occasions, avoir le souci constant des intérêts de l’état et de l’enseignement de l’état.]

– Art. 7

„Nauczyciele są obowiązani do zachowania najwyższej poprawności w kontaktach służbowych, publicznych oraz z uczniami i rodzicami […] [oraz] powinni się powstrzymywać od działalności mogącej uchybić godności wykonywanego zawodu”.

[Ils sont tenus à la correction la plus stricte tant dans leurs rapports de service que dans leurs rapports avec le public et les parents des élèves. […] Ils doivent éviter tout ce qui pourrait compromettre l’honneur ou la dignité de leur fonction.]

List otwarty Skarżącego można przeczytać po francusku pod tym adresem.