Kotilainen i Inni v. Finlandia 62439/12

Rodzaj orzeczenia

wyrok

Data

17.09.2020

Skład Trybunału

Izba

Przedmiot

Brak cofnięcia pozwolenia na broń osobie, która następnie dokonała zabójstwa jako naruszenie prawa do życia

Wzorce Kontroli

Art. 2 EKPCz

„1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego, skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę.

2. Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnie koniecznego użycia siły:

a) w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą;

b) w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem,

c) w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania.”

Rozstrzygnięcie

Naruszenie art. 2 EKPCz w wymiarze materialnym [6:1]

Brak naruszenia art. 2 EKPCz w wymiarze proceduralnym [jednomyślnie]

Stan faktyczny

23 września 2008 r. doszło do strzelaniny w szkole w Kauhajoki, w trakcie której zginęło dziesięć osób. Skarżący są krewnymi ofiar tamtych wydarzeń. Sprawca (22-latek) popełnił samobójstwo po dokonaniu ataku.

W trakcie prowadzonego później postępowania ustalono, że sprawca strzelał z legalnie nabytej broni. 25 czerwca 2008 r. wystąpił on o pozwolenie na broń. 7 sierpnia 2008 r. policjant po krótkim przesłuchaniu udzielił sprawcy pozwolenia na broń. 12 sierpnia 2008 r. sprawca zakupił broń, a 2 września 2008 r. została ona zarejestrowana na lokalnej komendzie policji.

W trakcie postępowania o udzielenie zezwolenia na broń sprawca podawał nieprawdę w dokumentach (co do wcześniejszego wprawienia w strzelectwie przez ojca i ojczyma oraz co do uczestnictwa w stowarzyszeniu strzeleckim), czego policjanci nie zweryfikowali w żaden sposób. Jednocześnie sprawca – nie informując o tym policji – zgłosił się do pobliskiego centrum zdrowia psychicznego, gdzie był leczony w związku z poważnymi zaburzeniami nastroju i zaburzeniami lękowymi. Później odkryto także, że sprawca w 2006 r. był zwolniony ze służby wojskowej ze względu na zaburzenia psychiczne, a już w 2002 r. sprawca planował strzelaninę w szkolę, o czym lokalna komenda policji w innej części kraju wiedziała.

19 września 2008 r. policjanci – zaalarmowani przez mieszkańców – odkryli w internecie filmy nagrane przez sprawcę, w których zdradzał on swoją fascynację masakrami w Columbine High School (1999, USA) i w szkole w Tuusula (2007, Finlandia). Tego samego dnia policjanci uzyskali od przełożonego pozwolenie na tymczasowe zajęcie broni. W tym celu udali się do domu sprawcy, ale nie zastali go, więc wezwali go na przesłuchanie. 22 września 2008 r. komendant przesłuchał sprawcę, ale poprzestał na ostrzeżeniu i stwierdził, że na tym etapie nie ma konieczności cofnięcia pozwolenia na broń.

Po masakrze wszczęto postępowanie przygotowawcze przeciwko komendantowi policji odpowiedzialnemu za wydanie pozwolenia na broń. Przedstawiono mu zarzuty niedopełnienia obowiązków w dniu 22 września 2008 r., kiedy powinien był cofnąć sprawcy pozwolenie na broń. Skarżący występowali jako oskarżyciele posiłkowi uboczni (z dalszymi zarzutami) i powodowie cywilni (przeciwko państwu).

29 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Kauhajoki uniewinnił oskarżonego. Wniesiono apelację. Sąd Apelacyjny w Vaasa stwierdził, że Skarżący nie mają statusu pokrzywdzonych w procesie o niedopełnienie obowiązków, a zatem nie mogą występować jako oskarżyciele posiłkowi. Oddalił także ich roszczenia cywilne, stwierdzając brak związku przyczynowego. Komendanta policji skazano za niedopełnienie obowiązków w dniu 22 września 2008 r., jednakże wymierzono mu jedynie karę nagany. Nadzwyczajne środki zaskarżenia wnoszone przez Skarżących okazały się nieskuteczne.

Główne tezy

W przypadku naruszenia prawa do życia (także w relacjach horyzontalnych), bliscy krewni mogą zostać uznani za ofiary pośrednie naruszenia art. 2 EKPCz. Skarżący nie tracą tego statusu, dopóki państwo-strona nie rozpozna naruszenia i nie zaoferuje odpowiedniego w kontekście danej sprawy zadośćuczynienia. W konsekwencji więc, w realiach sprawy, Skarżący mogą występować przed ETPCz jako ofiary naruszenia art. 2 EKPCz. (§ 51–52)

Art. 2 EKPCz zabrania państwom-stronom nie tylko odbierania życia (w relacjach wertykalnych), ale także dbania o to, aby zabezpieczyć życie wszystkich ludzi w ramach swojej jurysdykcji. Państwo ma obowiązek pozytywny uregulowania „niebezpiecznych” aktywności, co zakłada także istnienie odpowiednich (w odniesieniu do konkretnej aktywności) i efektywnie funkcjonujących instytucji prewencyjnych i represyjnych. (§ 66–67)

Jeżeli zagrożenie pochodziło od zidentyfikowanej przez władze publiczne osoby i było realne, państwo-strona jest odpowiedzialne za naruszenie art. 2 EKPCz, jeżeli policja (lub inne organy państwa) nie zastosowały środków prewencyjnych, które – biorąc pod uwagę racjonalny osąd – mogłyby zmniejszyć to zagrożenie. (§ 69) Jednakże w realiach sprawy, samo wygłaszanie pochwalnych komentarzy pod adresem innych masakr szkolnych (bez gróźb pod adresem oznaczonej osoby), nie nałożyło na policję państwa-strony obowiązku strzeżenia konkretnych osób. (§ 81–82)

Używanie broni palnej jest z pewnością szczególnie „niebezpieczną” aktywnością, co nakłada na państwa-strony istotne obowiązki regulacyjne. (§ 75) Ponadto państwa-strony są zobowiązane do szczególnej dokładności w wypełnianiu tych obowiązków. (§ 84) W kontekście dostępu do broni palnej powinien istnieć system efektywnych gwarancji mających na celu zapobieganie niewłaściwemu użyciu takiej broni. (§ 88) W realiach sprawy, filmy nagrane przez sprawcę masakry powinny wywołać szczególnie staranne działanie policji w celu zapobieżenia niewłaściwemu użyciu broni. Tymczasowe zajęcie broni powinno było zostać zastosowane, zwłaszcza wobec faktu, że było łatwo dostępne i niezbyt dolegliwe. (§ 88–89)

Odszkodowanie

61571,97 EUR

Koszty postępowania

63453,38 EUR

Powiązane sprawy

Gorovenky i Bugara v. Ukraina (36146/05 i in.)

Bljakaj i Inni v. Chorwacja (74448/12)

Kayak v. Turcja (60444/08)

Akty normatywne

Ustawa o broni palnej 1/1998 (Finlandii)

– Art. 45

Pozwolenie na broń może zostać wydane osobie powyżej 18 roku życia, którą – na podstawie stanu zdrowia i zachowania – można uznać za wystarczająco odpowiedzialną do posiadania broni i amunicji. […]

Wnioskodawca, chcący używać broni w celu polowania lub praktyki strzeleckiej, powinien przedstawić wiarygodne potwierdzenie swoich zainteresowań.

[A firearms acquisition permit may be granted to a person who has reached the age of eighteen and who, on the basis of his or her state of health and behaviour, is deemed suitable for possessing firearms and firearm components. […]

When applying for a permit […] for the shooting of animals permitted by hunting legislation or for target shooting or practice, an applicant shall produce a reliable account of his or her hobby.]

W 2011 r., w następstwie strzelaniny, art. 45 został zasadniczo zmieniony. W toku postępowania o wydanie pozwolenia na broń policja ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej i żądania od wnioskodawcy odpowiedniego badania lekarskiego. Wnioskodawca powinien także udowodnić przebieg służby wojskowej. Wydanie pozwolenia dla celów rekreacyjnych jest możliwe tylko po udowodnieniu 2 lat aktywności strzeleckiej, poświadczonej przez licencjonowanego instruktora strzelectwa lub stowarzyszenie strzeleckie. W 2008 r. policja mogła żądać informacji o stanie zdrowia jedynie w przypadku, gdy były powody, by przypuszczać, że posiadający pozwolenie na broń przestał spełniać odpowiednie wymogi. Art. 92 ustawy o broni palnej pozwalał także na tymczasowe zajęcie broni przez policję, jeżeli powstało uzasadnione podejrzenie, że broń jest nieprawidłowo użytkowana.

Słowa kluczowe

strzelanina; masakra szkolna; pozwolenie na broń; prawo do życia

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-204603

Krótkie streszczenie

Mężczyzna umieszcza w internecie filmy, które pochwalają strzelaniny w szkołach. Zostaje wezwany na komendę policji. Po krótkim przesłuchaniu jego pozwolenie na broń nie zostaje cofnięte. Dzień później mężczyzna udaje się do pobliskiej szkoły zawodowej, gdzie zabija 10 osób… Czy doszło do naruszenia art. 2 EKPCz? 

*Przemyślenia własne

W § 70–73 ETPCz dokonuje krótkiego, acz ciekawego przeglądu podobnych spraw, w których państwa-strony w sposób niewystarczający wykonały swoje obowiązki pozytywne o charakterze prewencyjnym w zakresie prawa do życia.