Edizioni del Roma Societa Cooperativa A.R.L. i Edizioni del Roma S.R.L. v. Włochy 68954/13, 70495/13

Rodzaj orzeczenia

wyrok

Data

10.12.2020

Skład Trybunału

Izba

Przedmiot

Pełna jurysdykcja włoskich sądów administracyjnych w sporze z organem regulacyjnym

Wzorce Kontroli

Art. 6 ust. 1 EKPCz

„Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości.”

Rozstrzygnięcie

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 EKPCz [jednomyślnie]

Stan faktyczny

Skarżące są osobami prawnymi: spółdzielnią i spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. W 2009 r. zwróciły się one o dofinansowanie czasopism do Prezydium Rady Ministrów. Prezydium poprosiło urząd regulacyjny ds. telekomunikacji (AGCOM) o stwierdzenie, czy między Skarżącymi zachodzą związki kapitałowe. Ponieważ stwierdzono, że obydwie osoby prawne są w związkach kapitałowych, mimo że przedstawiciele osób prawnych twierdziły inaczej, AGCOM wszczął postępowanie w sprawie niezgłoszenia powiązań kapitałowych przez spółki w latach 2008–2010. Po przeprowadzeniu postępowania, na drugą Skarżącą został nałożona kara w wysokości 103.300 euro. Skarżące osoby prawne miały zastrzeżenia co do zagwarantowania kontradyktoryjności i jawności procedury administracyjnej. Skarga do sądu administracyjnego w Rzymie została oddalona, podobnie jak skarga kasacyjna do Rady Stanu. Skarżące spółki w skardze do ETPCz powoływali się na niejawność i inkwizycyjność procedury przed AGCOM, brak pełnej jurysdykcji sądów administracyjnych oraz możliwość wpływu honorowego przewodniczącego Rady Stanu (i jednocześnie prezesa AGCOM) na sędziów Rady Stanu.

Główne tezy

W celu stwierdzenia, czy dochodzi do „oskarżenia w sprawie karnej” (w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz) należy sprawdzić, czy spełnione jest chociaż jedno z tzw. kryteriów Engel, tj. zaszeregowanie sprawy w prawie krajowym, natura naruszenia prawa lub surowość potencjalnej sankcji. (§ 39) To, że sankcja jest zaszeregowana do prawa administracyjnego, nie może per se stawiać sprawy poza zakresem art. 6 EKPCz. (§ 40) W realiach sprawy, sankcje administracyjne mają charakter powszechny (chronią interesy zazwyczaj zawarowany prawem karnym) i odstraszająco-represyjny, co przemawia za wypełnieniem drugiego kryterium Engel. (§ 41) Surowość sankcji (103.000 euro) i potencjalne dalsze skutki ekonomiczne (utrata dofinansowania na 7.000.000 euro) aktualizują zastosowanie trzeciego kryterium Engel. (§ 42–43) Jak w wielu podobnych sprawach toczących się przed organami regulacyjnymi w sprawach administracyjnych kar pieniężnych, Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 EKPCz ma zastosowanie w swojej części karnej. (§ 44–45)

Nie zawsze jawność wszelkich etapów postępowania karnego jest konieczna, zwłaszcza gdy organ orzekający opiera się na dowodach rzeczowych, a nie osobowych źródłach dowodu, a sama sprawa ma mniejszą wagę. (§ 59–60) W zasadzie jednak wniosek o przesłuchanie strony nie powinien być oddalany. (§ 61) W realiach sprawy, istniała konieczność przesłuchania przedstawicieli Skarżących, skoro istotne kwestie stanu faktycznego (istnienie kontroli kapitałowej) były sporne. (§ 62)

W sprawach karnych nie jest dopuszczalne także łączenie funkcji oskarżenia i sądzenia, tak jak się stało w realiach sprawy, w ramach której organem oskarżającym i orzekającym był organ regulacyjny. (§ 64)

Brak kontradyktoryjności i niejawność postępowania administracyjnego nie będą jednak stanowić naruszenia art. 6 EKPCz, jeżeli osoba ukarana przez organ administracji ma dostęp do sądu o pełnej jurysdykcji (tj. zdolnego do pełnej kontroli faktycznej i prawnej rozstrzygnięć organu administracji). (§ 66–68) Procedura administracyjno-karna może się przy tym różnić od postępowania karnego sensu stricto. (§ 91) Włoskie sądy administracyjne nie są ograniczone do kontroli legalności, a mogą także wypowiadać się o zasadności i proporcjonalności działań podjętych przez organ regulacyjny. (§ 93) Postępowanie sądowe odbywało się jawnie i kontradyktoryjnie, a wszelkie zarzuty faktyczne i prawne Skarżących zostały zbadane. (§ 89–92) Sądy administracyjne orzekające w sprawie miały zatem pełną jurysdykcję, co przekłada się na brak naruszenia art. 6 EKPCz. (§ 94)

W celu oceny niezawisłości i bezstronności sądu należy brać pod uwagę różne czynniki o charakterze zarówno subiektywnym (np. kierunkowe podejście sędziego do sprawy), jak i obiektywnym (gwarancje ustrojowe). (§ 79) Strona postępowania może mieć obawy co do bezstronności sędziego, ale kluczowe jest stwierdzenie, czy te obawy były racjonalnie i obiektywnie uzasadnione w konkretnym przypadku. (§ 80–82) To, że przewodniczący organu regulacyjnego AGCOM otrzymał jednocześnie tytuł honorowego przewodniczącego Rady Stanu (najwyższego organu sądowego) może budzić wątpliwości stron co do jego bezstronności, ale w realiach sprawy nie są to wątpliwości obiektywnie uzasadnione, jako że honorowy przewodniczący nigdy nie pełnił funkcji orzeczniczych w Radzie Stanu oraz nie udowodniono jakiejkolwiek formy nacisku na sędziów orzekających. (§ 84–86)

Odszkodowanie

Koszty postępowania

Powiązane sprawy

A. Menarini Diagnostics S.r.l. v. Włochy (43509/08)

Micallef v. Malta (17056/06)

Akty normatywne

Ustawa nr 249 z 31 lipca 1997 r. (Republiki Włoch)

– Art. 1 ust. 6 pkt 30

„AGCOM wykonuje następujące funkcje: […] może nakładać kary administracyjne w wysokości od 1 do 20 milionów lirów na każdą osobę, która nie przekaże żądanych dokumentów, danych i informacji w określonym sposób i terminie.”

[L’[AGCOM] exerce les fonctions suivantes: […] L’[AGCOM] peut infliger une sanction administrative d’un montant compris entre un million et deux cents millions de lires à toute personne ayant omis de lui communiquer dans les délais et selon les modalités prescrites les documents, données et informations demandés.]

Art. 1 ustawy nr 416 z 1981 r. przewiduje, że w razie uzyskania dominacji nad inną osobą prawną, spółka dominująca powinna poinformować o tym spółkę zależną. Art. 2359 włoskiego kodeksu cywilnego przewiduje również definicję legalną stosunku dominacji.

Słowa kluczowe

kontrola sądowa; pełna jurysdykcja; organ regulacyjny; regulator; sąd administracyjny; dominacja kapitałowa

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-206366

Krótkie streszczenie

Czy w pełni kontradyktoryjne i jawne postępowanie przed sądami administracyjnymi jest w stanie konwalidować inkwizycyjność i niejawność postępowania jurysdykcyjnego w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej?

*Przemyślenia własne