Cwik v. Polska

Wyrok ETPCz z dnia 5 listopada 2020 r.  •  Skarga nr 31454/10

PRZEDMIOT

Sprawa dotyczy dopuszczalnosci w postepowaniu karnym dowodow uzyskanych w wyniku nieludzkiego traktowania osoby trzeciej przez prywatnych sprawcow – bez udzialu lub przyzwolenia organow panstwa. Skarżacy – Grzegorz Cwik, obywatel Polski i USA – zarzucil naruszenie art. 6 § 1 Konwencji przez dopuszczenie przez sady polskie, jako dowodu w sprawie o przemyt narkotykow, nagrania audio zezan osoby poddanej torturom przez czlonkow gangu przestepczego.

ROZSTRZYGNIECIE

Czy dopuszczenie w postepowaniu karnym dowodow uzyskanych w wyniku nieludzkiego traktowania osoby trzeciej przez prywatnych sprawcow, bez udzialu organow panstwa, automatycznie czyni cale postepowanie nierzetelnym w rozumieniu art. 6 § 1 Konwencji?

Naruszenie art. 6 § 1 Konwencji (5 glosami do 2). Po raz pierwszy ETPCz stwierdzil, ze zasada automatycznej niesprawiedliwosci postepowania przy dopuszczeniu dowodow z naruszenia art. 3 Konwencji obejmuje rowniez nieludzkie traktowanie wyrzadzone przez osoby prywatne, niezaleznie od kwalifikacji tego traktowania.

STAN FAKTYCZNY

Grzegorz Cwik byl sadzony za przemyt znacznych ilosci kokainy do Polski w latach 1995-1997 (trzy zarzuty). W toku postepowania krajowego sady dopuscily jako dowod zapis audio tzw. przesluchania osoby K.G. – wspolnika skarżacego – przez czlonkow gangu kierowanego przez A.H.

Wspolnicy skarżacego pomineli wsposrodnika L.P. i zawarli bezposrednie umowy z kolumbijskim kartelem narkotykowym. L.P., chcac odzyskac dlugi i ukarac skarżacego za wylaczenie go z interesu, polecil gangowi A.H. porwanie skarżacego i K.G. Gangowi udalo sie pojmac tylko K.G. W marcu 1998 r. K.G. zostal porwany w Gdyni i przetrzymywany w piwnicy, gdzie byl torturowany w celu ujawnienia lokalizacji skrytek z narkotykami i pieniezmi.

K.G. byl pistolwany, strzelano miedzy jego nogami, kopano go i polewano wrzatkiem. Fragmenty przesluchania nagrano na kasetce audio. Lekarskie badanie K.G. po uwolnieniu przez policje wykazalo: otarcia, oparzenia I i II stopnia na lewej rece, klatce piersiowej i stopie, siniaki na posladku i udzie. Kaseta audio zostala wlaczona do akt sledztwa.

Sad Okregowy w Krakowie skazal skarżacego na 12 lat pozbawienia wolnosci, opierajac sie przede wszystkim na zeznaniach L.P. i M.W. (wspolpracujacych z organami scigania). Transkrypt nagrania przesluchania K.G. traktowal jako dowod potwierdzajacy wiarygodnosc tych zezan. Sad Apelacyjny obniżyl kare do 11 lat, nie stwierdzajac naruszenia art. 171 § 7 k.p.k., bo przepis ten – zdaniem sadu – dotyczy wylacznie organow prowadzacych postepowanie, nie osob prywatnych.

GLOWNE TEZY

• (pkt 59-68) Art. 6 Konwencji nie ustanawia regul dowodowych; te naleza do prawa krajowego. Trybunal ocenia rzetelosc postepowania jako calosci, w tym sposob uzyskania dowodow.
• (pkt 73-77) Dopuszczenie w postepowaniu karnym zezan uzyskanych z naruszeniem art. 3 – niezaleznie od kwalifikacji jako tortury lub innego traktowania – automatycznie czyni cale postepowanie nierzetelnym (Gäfgen v. Niemcy [WI]; Ibrahim i inni v. Zjednoczone Krolewstwo [WI]).
• (pkt 78-82) W dotychczasowym orzecznictwie warunkiem koniecznym bylo zaangazowanie funkcjonariuszy panstwa. ETPCz po raz pierwszy rozważyl, czy zasada ma zastosowanie rowniez gdy nieludzkie traktowanie wyrzadzily osoby prywatne.
• (pkt 83-89) Trybunal uznal, ze zakaz art. 3 jest absolutny, a jego celem jest ochrona godnosci ludzkiej niezaleznie od tożsamosci sprawcy. Dopuszczenie dowodow z tortur lub nieludzkiego traktowania, chocby niepaanstwowego, podwaza zaufanie do wymiaru sprawiedliwosci.
• (pkt 90-98) Sady krajowe nie kwestionowaly, ze K.G. byl poddany traktowaniu odpowiadajacemu art. 3; nagranie bylo uzywane jako wazny dowod potwierdzajacy zeznania kluczowych swiadkow. Dopuszczenie takiego dowodu automatycznie czynilo postepowanie nierzetelnym, niezaleznie od udzialu panstwa.
• (pkt 99) Stwierdzono naruszenie art. 6 § 1. Trybunał zasadzil skarżacemu 4 800 EUR zadoscuczynienia plus koszty.

ZDANIE ODREBNE

Sedziowie Wojtyczek i Pejchal zlozyli wspolne zdanie odrebne. Wskazali, ze zasada automatycznej niesprawiedliwosci postepowania uzasadniona jest potrzeba odstraszenia organow panstwa od stosowania tortur. Jej rozszerzenie na dzialania osob prywatnych nie ma podstaw w orzecznictwie i jest wynikiem nieuzasadnionej analogii. Ocena dopuszczalnosci takich dowodow powinna byc dokonywana w ramach ogolnego testu rzetelnosci z art. 6, a nie zasady automatycznej niesprawiedliwosci.

POWIAZANE SPRAWY

• Gäfgen v. Niemcy [WI] (nr 22978/05, 01.06.2010) – automatyczna niesprawiedliwosc procesu przy dowodach z tortur
• Ibrahim i inni v. Zjednoczone Krolewstwo [WI] (nr 50541/08 i in., 13.09.2016) – kompleksowa ocena rzetelnosci postepowania
• Othman (Abu Qatada) v. Zjednoczone Krolewstwo (nr 8139/09, § 264, EKPC 2012) – bezwzgledny zakaz dowodow z tortur
• Jalloh v. Niemcy [WI] (nr 54810/00, EKPC 2006) – metody uzyskiwania dowodow a rzetelnosc procesu
• v. Zjednoczone Krolewstwo (23.09.1998, § 22) – obowiazki panstwa wobec nieludzkiego traktowania przez osoby prywatne

AKTY PRAWNE

Konwencja o Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnosci (EKPC):

• 3 EKPC – Zakaz tortur i nieludzkiego lub ponizajacego traktowania albo karania
• 6 § 1 EKPC – Prawo do rzetelnego procesu sadowego
• 1 EKPC – Obowiazek zapewnienia praw konwencyjnych (w zwiazku z art. 3)

Prawo krajowe (kontekst):

• 171 § 7 polskiego Kodeksu postepowania karnego – zakaz przeslucha z naruszeniem wolnosci wypowiedzi
• 168a k.p.k. – dopuszczalnosc dowodow zebranych nielegalnie

SLOWA KLUCZOWE

rzetelny proces • art. 6 EKPC • art. 3 EKPC • tortury • nieludzkie traktowanie • osoby prywatne • dowody niedopuszczalne • automatyczna niesprawiedliwosc • zakaz dowodowy • przemyt narkotykow • Polska

LINK DO WYROKU

Wyrok ETPCz – Cwik v. Polska (HUDOC)