Wyrok ETPCz z dnia 6 października 2020 r., 76695/11, Udaltsov v. Rosja

PRZEDMIOT

Sprawa dotyczyła działacza opozycyjnego, który zarzucał, że jego zatrzymanie w trybie administracyjnym i wymierzona mu kara aresztu były arbitralne i stanowiły naruszenie art. 5 § 1 Konwencji. Skarżący twierdził, że sądy krajowe nie zbadały rzetelnie istotnych okoliczności jego sprawy.

ROZSTRZYGNIĘCIE

Trybunał stwierdził: naruszenie art. 5 § 1 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) – kara aresztu administracyjnego była arbitralna.

STAN FAKTYCZNY

W dniu 4 grudnia 2011 r. skarżący poruszał się w Moskwie. Funkcjonariusze policji skierowali do niego wezwanie do wejścia do pojazdu policyjnego w celu sporządzenia protokołu w związku z zarzucanym przekroczeniem jezdni w niedozwolonym miejscu. Skarżący odmówił zastosowania się do żądania. Następnie funkcjonariusze zabrali go na posterunek.

W postępowaniu administracyjnym skarżący został uznany winnym nieposłuszeństwa wobec „zgodnego z prawem nakazu funkcjonariusza policji” na podstawie art. 19.3 Kodeksu wykroczeń administracyjnych i wymierzono mu karę aresztu administracyjnego. Zarzut przekroczenia jezdni w niedozwolonym miejscu, który stanowił punkt wyjścia dla całego zdarzenia, nie był dalej przedmiotem postępowania.

Skarżący twierdził, że sądy nie zbadały rzetelnie wersji zdarzeń przedstawionych przez funkcjonariuszy policji, nie oceniły jego alibi, a udzielona mu pomoc prawna była niewystarczająca.

GŁÓWNE TEZY

• W sytuacji gdy kluczowe elementy zarzutu – czas i miejsce zdarzenia oraz przypisywane skarżącemu działania – były sporne, a jedynym dowodem obciążającym były zeznania funkcjonariuszy aktywnie uczestniczących w zatrzymaniu, sądy krajowe były zobowiązane do wyczerpującego zbadania wiarygodności tych zeznań (nb. 122).
• Skarżący był ścigany za odmowę wejścia do pojazdu policyjnego w związku z domniemanym wykroczeniem drogowym. Tymczasem żaden zarzut dotyczący faktycznego przekroczenia jezdni nie został mu postawiony ani zbadany przez sądy (nb. 126).
• Skarżący został uznany winnym odmowy zaprzestania „działań naruszających porządek publiczny”, jednak ani sąd, ani strony nie wyjaśniły, na czym te działania miałyby polegać (nb. 127).
• Wątpliwe jest, czy odmowa wejścia do pojazdu policyjnego przed formalnym zatrzymaniem mogła stanowić „nieposłuszeństwo wobec zgodnego z prawem nakazu policji” w rozumieniu art. 19.3 Kodeksu wykroczeń administracyjnych – brak było podstaw prawnych nakazujących osobie jedynie podejrzanej o drobne wykroczenie drogowe stawienie się dobrowolnie na posterunek (nb. 128).
• Uwzględniając problemy z pomocą prawną, powierzchowną ocenę alibi przez sądy oraz brak precyzji w opisie zarzuconego czynu, Trybunał stwierdził, że kara aresztu administracyjnego była arbitralna i naruszała art. 5 § 1 Konwencji (nb. 129).

POWIĄZANE SPRAWY

• Kasparov i Inni v. Rosja (skarga nr 21613/07, 3 października 2013) – obowiązek zbadania dowodów obciążających przedstawionych przez funkcjonariuszy policji
• Navalnyy v. Rosja – postępowania administracyjne wobec rosyjskich działaczy opozycyjnych

AKTY PRAWNE

• 5 § 1 Konwencji (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego)
• 19.3 rosyjskiego Kodeksu wykroczeń administracyjnych (nieposłuszeństwo wobec nakazu policji)

SŁOWA KLUCZOWE

prawo do wolności • zatrzymanie administracyjne • arbitralność • nieposłuszeństwo wobec policji • rzetelny proces • alibi • pomoc prawna • Rosja

LINK DO WYROKU

Udaltsov v. Rosja – HUDOC