Stan faktyczny

Skarżący, Witalij Grubnyk, został zatrzymany w kontekście śledztw prowadzonych po wydarzeniach Euromajdanu (2013–2014). Postępowanie karne wszczęto w związku z zarzutami dotyczącymi bezpieczeństwa narodowego. Sprawa dotyczyła stosowania tymczasowego aresztowania na gruncie przepisów ukraińskiego Kodeksu postępowania karnego.

W toku postępowania skarżący zarzucił, że jego zatrzymanie i aresztowanie były niezgodne z art. 5 § 1 Konwencji z dwóch odrębnych powodów: po pierwsze, z powodu opóźnienia w sporządzeniu protokołu zatrzymania, a po drugie, z powodu braku podstawy prawnej do zatrzymania bez uprzedniego nakazu sądowego.

Kluczowe zagadnienia prawne

Sprawa koncentrowała się wokół ukraińskiej klauzuli wykluczającej kaucję (ang. Bail Exclusion Clause) – przepisu Kodeksu postępowania karnego wykluczającego możliwość zastosowania poręczenia majątkowego wobec osób oskarżonych o przestępstwa terrorystyczne i zagrażające bezpieczeństwu narodowemu. Trybunał Konstytucyjny Ukrainy uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją wyrokiem z dnia 25 czerwca 2019 r.

Sprawa Grubnyk wpisuje się w systematyczny problem naruszania prawa do wolności w toku tymczasowego aresztowania na Ukrainie, opisany przez Trybunał w grupie spraw Ignatow. Wyrok pełni funkcję precedensową i był następnie cytowany m.in. w sprawach Kraynyak i Lifintsev.

Rozstrzygnięcie Trybunału

Trybunał stwierdził naruszenie art. 5 § 1 Konwencji z dwóch niezależnych podstaw:

• Naruszenie wynikające z opóźnienia w sporządzeniu protokołu zatrzymania skarżącego (pkt 71–73 wyroku). Protokół nie został sporządzony niezwłocznie po faktycznym pozbawieniu wolności, co stanowi wymóg wynikający ze standardów konwencyjnych.
• Naruszenie wynikające z braku podstawy prawnej dla zatrzymania bez uprzedniego orzeczenia sądowego (pkt 83–85 wyroku). Trybunał podkreślił, że każde pozbawienie wolności musi opierać się na wyraźnej i przewidywalnej podstawie krajowej.

Jednocześnie Trybunał – mimo stwierdzenia naruszeń formalnych – uznał w zakresie art. 5 § 3 Konwencji, że sądy krajowe podały istotne i wystarczające powody zastosowania i przedłużania tymczasowego aresztu wobec skarżącego (pkt 110–115 wyroku), co odróżnia tę sprawę od wielu innych spraw z grupy Ignatow.

Znaczenie wyroku

Wyrok Grubnyk stanowi orzeczenie wiodące w zakresie standardów stosowania tymczasowego aresztowania na Ukrainie. Trybunał wskazał na systemowe deficyty ukraińskich przepisów i praktyki proceduralnej, wzywając do reformy legislacyjnej. Sprawa dokumentuje konsekwencje stosowania klauzuli wykluczającej kaucję, uznanej następnie za niekonstytucyjną, oraz wskazuje wymogi, jakie musi spełniać zatrzymanie zgodne z art. 5 § 1 Konwencji.