Béla Németh v. Węgry 73303/14

Rodzaj orzeczenia

wyrok

Data

17.12.2020

Skład Trybunału

Izba

Przedmiot

Nieobjęcie posiadania nabytej nieruchomości z powodu ustawowego moratorium na wykonywanie eksmisji

Wzorce Kontroli

Art. 14 EKPCz

Korzystanie z praw i wolności wymienionych w niniejszej konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów, jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn.

Art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz

Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.

Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.

Rozstrzygnięcie

Brak naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz (jednomyślnie)

Brak naruszenia art. 14 EKPCz w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz (jednomyślnie)

Stan faktyczny

Skarżący urodził się w 1948 r. i mieszka w m. Kistarcsa, na przedmieściach Budapesztu. 18 marca 2014 r. skarżący jako oferent na licytacji urzędowej przeprowadzonej w ramach postępowania egzekucyjnego złożył ofertę nabycia nieruchomości mieszkalnej dłużnika, która została wystawiona na licytację z powodu niewywiązania się przez dłużnika ze zobowiązań wynikających z umowy kredytowej denominowanej w walucie obcej i wygrał tę licytację.

Przed dokonaniem wpisu w księdze wieczystej i przed eksmisją dłużnika dokonano zmiany art. 303 ustawy z 1994 r. o egzekucji (Enforcement Act, nr LIII). Nowelizacja wprowadziła moratorium na eksmisje, tzn. wstrzymała eksmisje z nieruchomości mieszkalnych, których dotyczyło postępowanie egzekucyjne wszczęte w celu egzekucji długów wynikających z umów kredytowych denominowanych w walucie obcej na czas, który miał zostać określony przez przyszłe przepisy.

Moratorium weszło w życie 16 maja 2014 r.

Moratorium to było jednym z kilku środków ochrony prawnej podjętych przez rząd w celu złagodzenia szkodliwych skutków kryzysu finansowego z 2008 r. dla dłużników, którzy posiadali kredyty denominowane w walucie obcej. W związku z wejściem w życie moratorium służby komornicze zostały pozbawione możliwości podejmowania środków prawnych mających na celu eksmisję dłużników z nieruchomości mieszkalnych.

3 lipca 2014 r. Sąd Najwyższy Węgier podjął uchwałę wykładniczą, która zawierała wytyczne dotyczące rozwiązania problemu niektórych niedozwolonych klauzul umownych w umowach kredytów walutowych. 4 lipca 2014 r. Parlament uchwalił ustawę z 2014 r. o ujednoliceniu (Uniformity Act, nr XXXVIII), która dokonała zastosowania zasad określonych w uchwale Sądu Najwyższego Węgier i umożliwiała rozstrzyganie sporów dotyczących umów kredytowych denominowanych w walutach obcych.

5 października 2014 r. Parlament uchwalił również ustawę z 2014 r. o rozliczeniach (Settlement Act, nr XL), która określała warunki rozstrzygania sporów na tle umów kredytowych denominowanych w walutach obcych. W art. 17 ustawy o ujednoliceniu oraz art. 42 ust. 4 ustawy o rozliczeniach określono, że moratorium na postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec dłużników zostanie zniesione po wypełnieniu przez instytucje finansowe zobowiązań przewidzianych w ustawach, a w art. 42 ust. 4 ustawy o rozliczeniach określono, że termin zakończenia okresu moratorium upływa najpóźniej 31 grudnia 2016 r.

Zgodnie z odpisem aktu notarialnego 14 listopada 2014 r. dłużnik (a nie Skarżący) pozostawał nadal właścicielem rzeczonej nieruchomości. Skarżący stwierdził, że wszedł w posiadanie nieruchomości dopiero około dwa lata po jej nabyciu w drodze licytacji.

Główne tezy

Oceniając zgodność z art. 1 Protokołu nr 1, Trybunał musi dokonać ogólnej analizy różnych interesów, o których mowa, mając na uwadze, że Konwencja ma na celu ochronę praw, które są mają charakter praktyczny i muszą być skuteczne. Ocena Trybunału może obejmować nie tylko odpowiednie warunki rekompensaty – jeżeli sytuacja jest zbliżona do przejęcia własności – ale także postępowanie stron, w tym środki stosowane przez państwo i ich realizację. W tym względzie należy podkreślić, że niepewność – prawna, administracyjna lub wynikająca z praktyk stosowanych przez władze – jest czynnikiem, który należy uwzględnić przy ocenie postępowania państwa. W istocie, gdy w grę wchodzi kwestia interesu ogólnego, na władzach publicznych spoczywa obowiązek działania w odpowiednim czasie, we właściwy i spójny sposób (§ 36).

System polegający na czasowym zawieszeniu lub rozłożeniu w czasie egzekucji orzeczeń sądowych, po którym następuje „przywrócenie” własności nieruchomości, nie jest sam w sobie przedmiotem krytyki, biorąc pod uwagę w szczególności margines oceny dopuszczalny na mocy art. 1 zd. 2 Protokołu nr 1; podejście to ma zastosowanie również w niniejszej sprawie (§ 48).

Podważany środek został wdrożony w związku z kryzysem na rynku kredytów walutowych na Węgrzech. Zauważyć należy również, że państwo musiało wdrożyć środek nadzwyczajny, aby uniknąć ryzyka przyczynienia się do bezdomności dużej liczby ludności ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne z powodu powszechnej niewypłacalności kredytobiorców kredytów walutowych denominowanych w walutach obcych (§ 49).

Odszkodowanie

Koszty postępowania

Powiązane sprawy

Merkantil Car Zrt v. Węgry (22853/15)

Bittó and Others v. Słowacja (30255/09)

Fábián v. Węgry (78117/13)

Akty normatywne

Ustawa z 2013 r. (nr V) – Kodeks cywilny

Art. 5:41

Nabycie własności w drodze decyzji administracyjnej lub licytacji

(1)  Ktokolwiek uzyskał rzecz w dobrej wierze drogą licytacji, winien nabyć własność tej rzeczy, bez względu na to kto był poprzednim jej właścicielem.

(2)  Własność nabytą w drodze decyzji administracyjnej uważa się za nabytą z chwilą przeniesienia własności w przypadku ruchomości lub z chwilą wpisu tytułu własności do rejestru nieruchomości w przypadku nieruchomości, chyba że odpowiednia decyzja administracyjna stanowi inaczej.

(3)  W przypadku oficjalnej licytacji nabywca nabywa własność, gdy posiadanie rzeczy ruchomej [o której mowa] zostaje przeniesione przez organizatora licytacji lub gdy [w przypadku nieruchomości] nabycie własności jest zarejestrowane w rejestrze nieruchomości.

(4)  Z chwilą nabycia własności rzeczy w drodze urzędowej uchwały lub licytacji urzędowej prawa osoby trzeciej w odniesieniu do tej rzeczy wygasają, chyba że strona nabywająca własność w drodze urzędowej uchwały lub licytacji urzędowej nie działała w dobrej wierze w odniesieniu do tych praw.

[Section 5:41 of Act no. V of 2013 on the Civil Code

Acquisition of ownership by an administrative decision or by official auction

(1) Any person who has acquired a thing [dolog] in good faith by an official resolution or by official auction shall gain ownership, irrespective of who the previous owner was.

(2) Ownership by [acquired by] an administrative decision shall be considered to have been acquired when possession is transferred in the case of movable property, or when the acquisition of title is recorded in the Real Estate Register in the case of real property, unless the [relevant] administrative decision provides otherwise.

(3) In the event of an official auction the auction buyer [árverési vevő] shall acquire ownership when possession of the movable property [in question] is transferred by the auctioneer, or when [in the case of real estate property] the acquisition of title is registered in the Real Estate Register.

(4) Upon the acquisition of ownership of a thing by an official resolution or by official auction, the rights of the third party in respect of that thing shall cease, except when the party acquiring ownership by an official resolution or by official auction has not acted in good faith in respect of those rights.]

Ustawa z 1994 r. o egzekucji (nr LIII)

Art. 303

(1) W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym przeciwko dłużnikowi, o którym mowa w ust. 2 i 3 lub wszczętym z bezpośrednim udziałem posiadacza hipoteki, komornik, zgodnie z przepisami określonymi w art. 182/A, winien odroczyć eksmisję z danej nieruchomości mieszkalnej od dnia następującego po dniu otrzymania nakazu eksmisji z asystą policyjną lub wniosku nabywcy licytacyjnego (tj. strony przejmującej nieruchomość) złożonego na podstawie art. 154/A ust. 10 na okres od dnia wygaśnięcia moratorium na eksmisję, o którym mowa w tym ustępie, do dnia określonego w odrębnej ustawie o rozwiązywaniu sytuacji dłużników kredytów walutowych. (…)

(10) Przepisy niniejszego artykułu nie mają zastosowania w przypadku, gdy nabywca licytacyjny lub podmiot przejmujący nieruchomość mieszkalną jest jednostką samorządu terytorialnego lub podmiotem gospodarczym będącym, wspólnie lub samodzielnie, w całości własnością państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i zobowiązuje się na piśmie:

a) wyremontować nieruchomość mieszkalną lub zlecić jej remont w ciągu dwóch lat od jej przejęcia, oraz

b) opublikować, w ciągu dwóch lat od wejścia w jej posiadanie, zaproszenie do składania ofert na zawarcie umowy najmu, na warunkach określonych w odpowiednim rozporządzeniu samorządu terytorialnego w sprawie najmu nieruchomości mieszkalnych, dla potencjalnych pracowników, w celu stworzenia nowych miejsc pracy, utrzymania istniejących miejsc pracy lub umożliwienia miejscowej ludności [pozostania na swoich obszarach] (…).

[Section 303 of Act no. LIII of 1994 on Judicial Enforcement provides as follows:

“(1) In enforcement proceedings instituted against a debtor or obligor – as referred to in subsections (2) and (3) (or instituted with the direct involvement of the mortgage holder) – the bailiffs service shall, pursuant to the provisions set out in section 182/A, postpone the evacuation of the residential property in question from the day following the day of its receipt of an order to enforce eviction with police assistance or of a request from the auction buyer (that is to say the party taking over the property) made under section 154/A(10) for a period lasting from the date of the expiry of the eviction moratorium mentioned in this section until the date specified in the separate Act for the resolution of the situation of foreign-currency loan debtors. (…)

(10) The provisions of this section shall not apply in the event that the auction buyer or the person taking over the residential property is a local-government [entity] or an economic operator owned, jointly or separately, wholly by the State or local government, and undertakes in writing:

a) to renovate the residential property or have it renovated within two years of its taking possession, and

b) to publish, within two years of its taking possession, a call for tenders for the awarding of a lease agreement, under terms specified in the respective local government decree on leasing in respect of residential property, to prospective workers, with a view to creating new jobs, maintaining existing jobs, and allowing local people [to remain in their respective areas] …]

Ustawa z 2014 r. o rozliczeniach (nr XL)

Art. 42 ust. 4

Eksmisja z nieruchomości mieszkalnej, o której mowa w art. 303 ustawy o egzekucji, może być podjęta ponownie najpóźniej po 31 grudnia 2016 r.

[Section 42(4) of Act no. XL of 2014 on the settlement of certain issues related to Act no. XXXVIII of 2014 on the Kúria’s uniformity resolution on consumer credit agreements made by financial institutions and on statutory settlement rules and certain other provisions

The execution of eviction from residential property specified in section 303 of the Enforcement Act – with respect to section 182/A of the Enforcement Act – may be resumed after 31 December 2016 at the latest.]

Słowa kluczowe

Nieruchomość, kredyt walutowy, egzekucja, eksmisja, licytacja

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-206514

Krótkie streszczenie

Skarżący nabył nieruchomość mieszkalną w drodze publicznej licytacji majątku niewypłacalnego kredytobiorcy kredytu denominowanego w walucie obcej. Nie mógł jednak objąć jej posiadania, ponieważ uchwalone prawo zakazywało eksmisji dłużników kredytowych.

*Przemyślenia własne