Komaromi i inni v. Rumunia 30075/03

Rodzaj orzeczenia

wyrok

Data

29.09.2020

Skład Trybunału

Komitet

Przedmiot

Zbycie znacjonalizowanych nieruchomości osobom trzecim

Wzorce Kontroli

Art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz

„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.

Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.”

Rozstrzygnięcie

Naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz [jednomyślnie]

Stan faktyczny

Dwudziestu czterech skarżących uzyskało prawomocne orzeczenia sądowe stwierdzające niezgodność z prawem nabycia znacjonalizowanych nieruchomości przez rumuński Skarb Państwa. Pomimo tego, że tytuły własności skarżących nie były kwestionowane przez Skarb Państwa, restytucja nie mogła nastąpić, ponieważ Skarb Państwa uprzednio zbył własność znacjonalizowanych nieruchomości na rzecz osób trzecich. Skarżącym nie wypłacono również żadnego odszkodowania za wywłaszczenie.

Główne tezy

Ustawa nr 10/2001 oraz ustawa nr 165/2013 nie ustanawiają skutecznych środków odwoławczych, które by przeciwdziałały naruszeniom praw konwencyjnych na poziomie krajowym, w stosunku do spraw, w których konkurują ze sobą dwa równorzędne i skutecznie nabyte tytuły własności (§ 19).

Niemożność wejścia w posiadanie wywłaszczonego majątku, pomimo uzyskania prawomocnego orzeczenia sądowego retroaktywnie wskazującego właściciela tego majątku, stanowi naruszenie prawa do poszanowania mienia w rozumieniu zdania drugiego art. 1 Protokołu nr 1. Naruszenie to w połączeniu z niewypłaceniem odszkodowania nałożyło na Skarżących nieproporcjonalny i nadmierny ciężar w wykonywaniu przez Skarżących swoich praw majątkowych (§ 25).

Trybunał, w warunkach zawisłej przed nim sprawy, że zwrot w naturze rzeczonych nieruchomości sprawiłby, że sytuacja prawna Skarżących byłaby niemal identyczna jak wówczas, gdyby do naruszenia ich praw majątkowych nie doszło (§ 35).

Co do wartości utraconych korzyści lub zysku z posiadania nieruchomości przez Skarżących, Trybunał oddala wniosek o odszkodowanie w tym zakresie. Przyznanie go na tej podstawie miałoby charakter czysto spekulacyjny, mając na uwadze fakt, że zysk z posiadania nieruchomości (renta gruntowa) zależy od kilku czynników. Trybunał zauważa również, że wyliczenia wartości wywłaszczonych nieruchomości znacząco różnią się między niektórymi Skarżącymi a stroną rządową. Z tego powodu Trybunał zasądził odszkodowania w kwotach mających oparcie w nie tylko w dokumentach przedstawionych przez strony, ale również w posiadanych przez Trybunał informacjach na temat cen nieruchomości na lokalnym rynku nieruchomości oraz w przeszłych orzeczeniach w podobnych sprawach (§ 36–37).

Odszkodowanie

4 034 735 EUR (łącznie)^*

Koszty postępowania

24 644 EUR (łącznie)

Powiązane sprawy

Brumărescu v. Rumunia (28342/95)

Străin i inni v. Rumunia (57001/00)

Maria Atanasiu i inni v. Rumunia (30767/05)

Preda i inni v. Rumunia (9584/02)

Dickmann i Gion v. Rumunia (10346/03)

Akty normatywne

Słowa kluczowe

nacjonalizacja, wywłaszczenie, utracone korzyści

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-204718

Krótkie streszczenie

Obywatele Rumunii nie byli w stanie uzyskać od Skarbu Państwa zwrotu bezprawnie wywłaszczonych nieruchomości ani ekwiwalentnego odszkodowania. Skarb Państwa tłumaczył się zbyciem uprzednio znacjonalizowanych nieruchomości osobom trzecim.

*Przemyślenia własne

* W sentencji wyroku Trybunał zasądził zwrot nieruchomości Skarżącym (pkt 6a), zaś w przypadku niedokonania zwrotu w terminie trzech miesięcy Trybunał zasądził zapłatę odszkodowania na rzecz Skarżących w terminie kolejnych trzech miesięcy w łącznej wskazanej wyżej kwocie.