Słowenia v. Chorwacja 54155/16

Rodzaj orzeczenia

decyzja

Data

18.11.2020

Skład Trybunału

Wielka Izba

Przedmiot

Wzorce Kontroli

Art. 1 EKPCz

„Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi, podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w Rozdziale I niniejszej Konwencji.”

Art. 6 ust. 1 EKPCz

„1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości.”

Art. 13 EKPCz

„Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.”

Art. 14 EKPCz

„Korzystanie z praw i wolności wymienionych w niniejszej Konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn.”

Art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz

„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa Państwa do wydawania takich ustaw, jakie uzna za konieczne dla uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zapewnienia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.”

Art. 32 EKPCz

„1. Trybunał jest właściwy do rozpoznania wszystkich spraw dotyczących interpretacji i stosowania niniejszej konwencji i jej protokołów, które zostaną mu przedłożone na podstawie

artykułów 3, 34, 46 i 47.

2. Spór dotyczący właściwości Trybunału rozstrzyga sam Trybunał.”

Art. 33 EKPCz

„Każda z Wysokich Układających się Stron może wnieść skargę do Trybunału, jeśli uważa, że inna Wysoka Układająca się Strona naruszyła postanowienia niniejszej konwencji lub jej protokołów.”

Art. 35 EKPCz

„1. Trybunał może rozpatrywać sprawę dopiero po wyczerpaniu wszystkich środków odwoławczych, przewidzianych prawem wewnętrznym, zgodnie z powszechnie uznanymi zasadami prawa międzynarodowego, i jeśli sprawa została wniesiona w ciągu sześciu miesięcy od daty podjęcia ostatecznej decyzji.

2. Trybunał nie rozpatruje żadnej skargi wniesionej w trybie artykułu 34, która:

a) jest anonimowa lub

b) jest co do istoty identyczna ze sprawą już rozpatrzoną przez Trybunał lub ze sprawą, która została poddana innej międzynarodowej procedurze dochodzenia lub rozstrzygnięcia, i jeśli skarga nie zawiera nowych, istotnych informacji.

3. Trybunał uznaje za niedopuszczalną każdą skargę indywidualną wniesioną w trybie artykułu 34, jeśli uważa, że:

a) skarga nie daje się pogodzić z postanowieniami niniejszej konwencji lub jej protokołów, jest w sposób oczywisty nieuzasadniona lub stanowi nadużycie prawa do skargi; lub
b) skarżący nie doznał znaczącego uszczerbku, chyba że poszanowanie praw człowieka w rozumieniu niniejszej konwencji i jej protokołów wymaga rozpatrzenia przedmiotu skargi oraz pod warunkiem, że żadna sprawa, która nie została należycie rozpatrzona przez sąd krajowy, nie może być odrzucona na tej podstawie.

4. Trybunał odrzuca każdą skargę, którą uzna za niedopuszczalną w myśl niniejszego artykułu. Trybunał może tak zdecydować w każdej fazie postępowania.”

Rozstrzygnięcie

Brak jurysdykcji Trybunału w niniejszej sprawie [większością głosów]

Stan faktyczny

Słowenia wniosła skargę przeciwko Chorwacji w związku z zarzucanymi naruszeniami praw konwencyjnych przez chorwackie sądy w sprawach w których Bank Ljubljany dochodził spłaty zobowiązań finansowych z czasów istnienia Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Bank Ljubljany został utworzony w 1955 roku, po ogłoszeniu niepodległości przez Słowenię uległ nacjonalizacji, a większość jego aktywów i część pasywów została przeniesiona do Nowego Banku Ljubljany, pozostawiając zagadnienia dotyczące relacji z byłymi republikami SFRJ dawnej instytucji. Bank Ljubljany jest kontrolowany przez agencję rządową – Fundusz Sukcesyjny.

Od 1991 roku Bank Ljubljany wytaczał w Chorwacji powództwa swoim dłużnikom, głównie przedsiębiorstwom sektora spożywczego i rolniczego. Postępowania te trwały ok. 20 lat i często kończyły się niepowodzeniem w zasądzeniu lub egzekucji wierzytelności. Ponadto, od 2004 roku sądy chorwackie, w tym Sąd Konstytucyjny, odmawiały Bankowi Ljubljany locus standi, wskazując, że to Nowy Bank Ljubljany jest następcą prawnym w stosunkach zobowiązaniowych na których istnienie powoływał się bank. Zdaniem rządu słoweńskiego, stanowiło to arbitralną wykładnię słoweńskiego prawa.

Główne tezy

Mimo iż nie wynika to z brzmienia art. 33 i 35 Konwencji, Trybunał ma prawo na podstawie ogólnych zasad rządzących działaniem trybunałów międzynarodowych, stwierdzić czy jest kompetentny do rozpatrywania sprawy. Takie podejście jest również w zgodzie z zasadą autonomii proceduralnej. (§ 41)

Choć brzmienie Konwencji nie wskazuje na taką możliwość, z praktyki Trybunału można wywieść ogólną zasadę jaką jest zakaz nadużycia prawa do skargi międzypaństwowej. (§ 42)

Pytanie, czy Konwencja jako traktat dotyczący praw człowieka może tworzyć prawa podstawowe dla państw i podmiotów państwowych wykracza poza ramy mechanizmu Konwencji i porusza ogólne zagadnienie prawa międzynarodowego, zwłaszcza w świetle powszechnie uznanej specyfiki traktatów dotyczących praw człowieka (§ 44)

Z dotychczasowego orzecznictwa dwie kategorie skarg międzypaństwowych: dotyczące ogólnych zagadnień porządku publicznego w Europie oraz dotyczące naruszeń praw człowieka jednej lub więcej określonych osób. Co najważniejsze, w przypadku kiedy zadośćuczynienie jest przyznawane na podstawie skarg międzypaństwowych, jest ono przyznawane konkretnym osobom prywatnym, nie zaś państwu ani jego emanacji. (§ 67)

Skarga międzypaństwowa nie może służyć ochronie praw podmiotu, który nie mógłby złożyć skargi samodzielnie jako „organizacja pozarządowa” w myśl artykułu 34 EKPCz (§79)

Odszkodowanie

Koszty postępowania

Powiązane sprawy

Ljubljanska Banka D.D. v. Chorwacja

Kovačić i Inni v. Słowenia

Ališić  i Inni v. Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Serbia, Słowenia i Macedonia (F.Y.R.)

Islamic Republic of Iran Shipping Lines v. Turcja

Akty normatywne

Ustawa konstytucyjna z 1991 r. wdrażająca podstawowa kartę konstytucyjną o suwerenności i niezależności Republiki Słowenii zmienia poprawkami z 1994 r.

– Sekcja 22b

„Ljubljana Bank d.d., Ljubljana i Maribor Credit Bank, d.d. Maribor przekaż swoją działalność i majątek nowym bankom utworzonym na podstawie przepisów niniejszej ustawy konstytucyjnej.

Niezależnie od postanowień poprzedniego akapitu, Ljubljana Bank d.d., Ljubljana i Maribor Credit Bank, d.d. Maribor zachowuje:

(i) wszystkie potencjalne zobowiązania wynikające ze wspólnej odpowiedzialności w ramach „Nowej Umowy Finansowej” i inne potencjalne zobowiązania wynikające ze stosunków z Narodowym Bankiem Jugosławii i byłą SFRJ w części, w której dłużnicy znajdują się w innych republikach dawnej SFRJ;

(ii) odpowiednią część potencjalnych roszczeń objętych tymi pozycjami;

(iii) wszystkie zobowiązania związane z walutami obcymi [zdeponowanymi] na zwykłych i oszczędnościowych rachunkach walutowych, w odniesieniu do których Republika Słowenii nie przyjęła gwarancji zgodnie z sekcją 19 niniejszej ustawy;

(iv) zobowiązania wobec Narodowego Banku Jugosławii i te zobowiązania wobec zagranicznych wierzycieli, które były gwarantowane przez SFRJ, w przypadku gdy środki były wykorzystywane przez ostatecznych beneficjentów z innych republik byłej SFRJ;

(v) roszczenia z tym związane.

Ljubljana Bank d.d., Ljubljana będzie utrzymywać swoje powiązania z istniejącymi oddziałami i spółkami zależnymi Ljubljana Bank d.d. z siedzibą w innych republikach na terytorium byłej SFRJ, ale zachowuje odpowiednią część roszczeń wobec Narodowego Banku Jugosławii z tytułu rachunków oszczędnościowych w walutach obcych”.

[The Ljubljana Bank d.d., Ljubljana and the Maribor Credit Bank, d.d. Maribor shall transfer their respective businesses and assets to the new banks established under the provisions of this Constitutional Act.

Notwithstanding the provisions of the preceding paragraph, the Ljubljana Bank d.d., Ljubljana and the Maribor Credit Bank, d.d. Maribor shall retain:

(i) all potential obligations arising out of joint liability under the ‘New Financing Agreement’ and other potential obligations arising out of relations with the National Bank of Yugoslavia and the former SFRY in the part where the debtors are [located] in other republics of the former SFRY;

(ii) the relevant portion of potential claims under those headings;

(iii) all obligations relating to foreign currency [deposited] on foreign-currency ordinary and savings accounts in respect of which the Republic of Slovenia did not assume guarantees under section 19 of this Act;

(iv) obligations to the National Bank of Yugoslavia and those obligations to foreign creditors that were guaranteed by the SFRY where funds were used by the ultimate beneficiaries from other republics of the former SFRY;

(v) the claims related thereto.

The Ljubljana Bank d.d., Ljubljana shall maintain its links with the existing branches and subsidiaries of Ljubljana Bank d.d. based in the other republics on the territory of the former SFRY, but shall retain the corresponding share of claims against the National Bank of Yugoslavia in respect of foreign-currency savings accounts.]

Opinia doradcza MTS z 28 maja 1951 w sprawie zastrzeżeń do Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa

 “…W takiej konwencji umawiające się państwa nie mają żadnego własnego interesu: mają jeden wspólny interes, a mianowicie realizację tych celów, które są racją bytu konwencji. W konsekwencji w tego rodzaju konwencji nie można mówić o indywidualnych korzyściach lub niekorzystnych skutkach dla państw ani o utrzymaniu doskonałej równowagi umownej między prawami i obowiązkami. …”

[…In such a convention the contracting States do not have any interest of their own: They merely have, one and all, a common interest, namely the accomplishment of those high purposes which are the raison d’être of the convention. Consequently, in a convention of this type one cannot speak of individual advantages or disadvantages to States, or of the maintenance of a perfect contractual balance between rights and duties. …]

Komentarz generalny ONZ nr 24 w kwestiach odnoszących się do zastrzeżeń zgłoszonych w związku z ratyfikacją lub przystąpieniem do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych lub jego Protokołów Fakultatywnych lub w odniesieniu do Deklaracji na podstawie Artykułu 41 Paktu, przyjętych na 52. sesji Komitetu Praw Człowieka Organizacja Narodów Zjednoczonych w dniu 4 listopada 1994 r .:

–       Punkt 17

“…to Konwencja wiedeńska o prawie traktatów zawiera definicję zastrzeżeń, a także zastosowanie kryterium przedmiotu i celu w przypadku braku innych szczegółowych przepisów. Jednak Komitet uważa, że ​​jego postanowienia dotyczące roli sprzeciwu państwa w odniesieniu do zastrzeżeń są nieodpowiednie do rozwiązania problemu zastrzeżeń do traktatów dotyczących praw człowieka. Takie traktaty … nie są siecią międzypaństwowej wymiany wzajemnych zobowiązań. Dotyczą one wyposażenia jednostek w prawa. Nie ma w nich miejsca na zasadę wzajemności między państwami…”

 […[I]t is the Vienna Convention on the Law of Treaties that provides the definition of reservations and also the application of the object and purpose test in the absence of other specific provisions. But the Committee believes that its provisions on the role of State objections in relation to reservations are inappropriate to address the problem of reservations to human rights treaties. Such treaties … are not a web of inter-State exchanges of mutualobligations. They concern the endowment of individuals with rights. The principle of inter-State reciprocity has no place…]

Słowa kluczowe

Skarga międzypaństwowa; jurysdykcja; locus standi; organizacja rządowa; Jugosławia

Wyrok ETPC

http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-206897

Krótkie streszczenie

Czy skarga międzypaństwowa może służyć ochronie praw jednostki organizacyjnej, która nie mogłaby złożyć skargi samodzielnie jako „organizacja pozarządowa” w myśl artykułu 34 EKPCz?

*Przemyślenia własne