Wyrok TSUE z dnia 10 grudnia 2020 r., J & S Service, C-620/19

PRZEDMIOT

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy). Sprawa dotyczy kwestii właściwości Trybunału do dokonywania wykładni art. 23 ust. 1 lit. e) i j) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (RODO) w sytuacji, gdy prawo krajowe odsyła do przepisów RODO, jednak spór nie dotyczy bezpośrednio ochrony danych osobowych osób fizycznych, lecz danych podatkowych osoby prawnej.

Pytanie prejudycjalne dotyczyło w istocie tego, czy organy podatkowe mogą ograniczyć dostęp do danych podatkowych dłużnika podatkowego na podstawie art. 23 ust. 1 lit. j) RODO (egzekwowanie roszczeń cywilnoprawnych), a w szczególności – czy pojęcie „egzekwowanie roszczeń cywilnoprawnych” obejmuje obronę przed takimi roszczeniami.

ROZSTRZYGNIĘCIE

Czy art. 23 ust. 1 lit. e) i j) RODO należy interpretować w ten sposób, że organy podatkowe mogą ograniczyć prawo dostępu do danych podatkowych osoby prawnej (zarządcy masy upadłości) w celu ochrony przed roszczeniami z tytułu bezskuteczności czynności prawnych w postępowaniu upadłościowym? Czy Trybunał jest właściwy do odpowiedzi na te pytania?

Trybunał orzekł o braku swojej właściwości do udzielenia odpowiedzi na pytania prejudycjalne. Przepisy RODO nie mają bezpośredniego zastosowania w sprawie, gdyż dotyczą wyłącznie danych osobowych osób fizycznych, zaś spór dotyczy danych podatkowych osoby prawnej. Krajowe przepisy prawa podatkowego (§ 2a ust. 5 Ordynacji podatkowej) co prawda odsyłają do RODO, jednak odesłanie to nie jest „bezpośrednie i bezwarunkowe” w rozumieniu orzecznictwa Dzodzi, albowiem prawo krajowe – wyłączając szereg przepisów RODO – nie zapewnia pełnego i jednolitego stosowania prawa Unii. Tym samym Trybunał nie jest właściwy do dokonywania wykładni RODO na potrzeby sporu rozstrzyganego wyłącznie na podstawie prawa krajowego.

STAN FAKTYCZNY

D.-H. T., działający jako zarządca masy upadłości spółki J & S Service UG (spółki prawa niemieckiego), złożył wniosek do organów podatkowych landu Nadrenia Północna-Westfalia o udostępnienie danych podatkowych dotyczących tej spółki. Celem było zbadanie możliwości dochodzenia roszczeń pauliańskich (skarg pauliańskich z tytułu bezskuteczności czynności prawnych dokonanych przed ogłoszeniem upadłości). Dane te obejmowały informacje o środkach egzekucyjnych skierowanych wobec spółki, dokonanych płatnościach oraz dacie, kiedy organy podatkowe powzięły wiadomość o niewypłacalności spółki.

Organy podatkowe odmówiły udostępnienia danych. Właściwy sąd administracyjny pierwszej instancji uwzględnił odwołanie zarządcy. Wyższy sąd administracyjny oddalił apelację landu, uznając, że zarządca masy upadłości jest uprawniony do żądania wszelkich informacji związanych z postępowaniem upadłościowym – w tym objętych tajemnicą podatkową. Land Nadrenia Północna-Westfalia wniósł rewizję do Bundesverwaltungsgericht, który powziął wątpliwości co do wykładni RODO i skierował pytania prejudycjalne do Trybunału.

GŁÓWNE TEZY

• Trybunał jest właściwy do dokonywania wykładni prawa Unii w sprawach czysto wewnętrznych, jeżeli przepisy prawa krajowego odsyłają do prawa Unii w sposób „bezpośredni i bezwarunkowy” – tak zwane orzecznictwo Dzodzi (C-297/88 i C-197/89, Dzodzi) (nb. 22–30).
• Wymóg „bezpośredniego i bezwarunkowego” odesłania jest spełniony, gdy prawo krajowe w pełni i jednolicie stosuje dany przepis prawa Unii. Niespełnienie tego wymogu wyklucza właściwość Trybunału (nb. 31–42).
• W niniejszej sprawie §2a ust. 5 Ordynacji podatkowej Niemiec odsyłał do RODO jedynie w odniesieniu do danych osobowych osób prawnych, wyłączając jednak szereg przepisów i modyfikując inne. Prawo krajowe nie zapewniło zatem pełnego i jednolitego stosowania RODO – odesłanie nie jest bezwarunkowe (nb. 43–55).
• RODO nie ma bezpośredniego zastosowania do danych dotyczących osób prawnych: art. 1 ust. 1 i art. 4 pkt 1 RODO wyraźnie wskazują, że rozporządzenie chroni wyłącznie osoby fizyczne. Motyw 14 RODO potwierdza, że ochrona prawna dotycząca danych osób prawnych (przedsiębiorstw) pozostaje poza zakresem rozporządzenia (nb. 56–63).
• Fakt, że prawo krajowe rozszerza stosowanie przepisów prawa Unii na sytuacje nieobjęte zakresem tych przepisów, sam w sobie nie uzasadnia właściwości Trybunału, jeżeli to rozszerzenie nie jest bezwarunkowe i pełne (nb. 64–70).

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Opinia rzecznika generalnego M. Bobeka z dnia 3 września 2020 r. (C-620/19): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:62019CC0620

POWIĄZANE SPRAWY

• C-297/88 i C-197/89, Dzodzi (18.10.1990) – właściwość Trybunału do dokonywania wykładni prawa Unii w sprawach czysto wewnętrznych
• C-28/95, Leur-Bloem (17.07.1997) – orzecznictwo Dzodzi: bezpośrednie i bezwarunkowe odesłanie do prawa Unii
• C-346/93, Kleinwort Benson (28.03.1995) – granice właściwości Trybunału w sprawach z odesłaniem do prawa Unii
• C-338/14, Quenon K. (3.12.2015) – ocena spełnienia warunków orzecznictwa Dzodzi

AKTY PRAWNE

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych (RODO), Dz.U. 2016, L 119, s. 1:

• 1 ust. 1 i 2 – zakres i cel rozporządzenia (ochrona osób fizycznych)
• 4 pkt 1 – definicja „danych osobowych” (dotyczą wyłącznie osób fizycznych)
• 15 – prawo dostępu osoby, której dane dotyczą
• 23 ust. 1 lit. e) – ograniczenia w interesie publicznym, m.in. ważny interes finansowy
• 23 ust. 1 lit. j) – ograniczenia na potrzeby egzekwowania roszczeń cywilnoprawnych
• Motyw 14 – wyłączenie ochrony danych osób prawnych z zakresu RODO

SŁOWA KLUCZOWE

RODO – ochrona danych osobowych – osoby prawne – dane podatkowe – zarządca masy upadłości – właściwość Trybunału – orzecznictwo Dzodzi – odesłanie do prawa Unii – ograniczenia praw – tajemnica podatkowa – Niemcy

LINK DO WYROKU

Pełny tekst wyroku (EUR-Lex): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:62019CJ0620