Wyrok TSUE z dnia 8 grudnia 2020 r., C-584/19

PRZEDMIOT

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zlozony przez Landesgericht fur Strafsachen Wien (Sad Okregowy ds. Karnych, Wiedeń, Austria). Sprawa dotyczy wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 lit. c dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (dyrektywa END). Kwestia sporna: czy pojecia 'organu sadowego’ i 'organu wydajacego’ z dyrektywy END obejmuja prokuratury panstw czlonkowskich narezone na ryzyko bycia podmiotem indywidualnych polecen ze strony egzekutywy — czyli prokuratorow, ktorzy zgodnie z orzecznictwem TSUE nie moga byc 'organami wydajacymi’ europejski nakaz aresztowania (ENA).

ROZSTRZYGNIECIE

Pytanie prejudycjalne: Czy pojecia 'organu sadowego’ i 'organu wydajacego’ w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 2 lit. c dyrektywy 2014/41 obejmuja prokurature panstwa czlonkowskiego, mimo iz jest ona narazona na ryzyko podlegania indywidualnym poleceniom lub nakazom ze strony egzekutywy przy wydawaniu europejskiego nakazu dochodzeniowego?

Odpowiedz Trybunalu: Artykul 1 ust. 1 i art. 2 lit. c dyrektywy 2014/41 nalezy interpretowac w ten sposob, ze pojecia 'organu sadowego’ i 'organu wydajacego’ w rozumieniu tych przepisow obejmuja prokurature panstwa czlonkowskiego lub, ogolnie, prokuratury panstwa czlonkowskiego — bez wzgledu na ewentualne zaleznosci hierarchiczne miedzy ta prokuratura lub tymi prokuraturami a egzekutywa tego panstwa czlonkowskiego oraz bez wzgledu na narazenie tej prokuratury lub tych prokuratur na ryzyko bezposredniego lub posredniego podlegania nakazom lub indywidualnym poleceniom ze strony egzekutywy przy wydawaniu europejskiego nakazu dochodzeniowego. Wyrok TSUE w sprawach dotyczacych ENA (C-508/18 i C-82/19 PPU) NIE ma zastosowania w kontekscie dyrektywy END.

STAN FAKTYCZNY

Prokuratura Hamburga (Staatsanwaltschaft Hamburg, Niemcy) prowadzila dochodzenie karne przeciwko osobie A i kilku niezidentyfikowanym sprawcom. Oskarzone osoby byly podejrzewane o to, ze w lipcu 2018 r. sfalszowaly trzynascie polecen przelewu bankowego przy uzyciu bezprawnie uzyskanych danych, umozliwiajac prawdopodobny przelew okolo 9 800 EUR na rachunek bankowy otwarty w austriackim banku na nazwisko A.

W maju 2019 r., w toku dochodzenia, Prokuratura Hamburga wydala europejski nakaz dochodzeniowy skierowany do Prokuratury Wiedenskiej (Staatsanwaltschaft Wien), wzywajac ja do przekazania kopii wyciagów bankowych za dany okres. Na mocy austriackiego Kodeksu postepowania karnego Prokuratura Wiedenska nie moze jednak zarzadzic takiego srodka dochodzeniowego bez uprzedniego zezwolenia sadu.

W zwiazku z tym Prokuratura Wiedenska zwrocila sie do Sadu Okregowego ds. Karnych w Wiedniu o udzielenie zezwolenia na przeprowadzenie tego srodka dochodzeniowego. Sad zwrocil uwage, ze na mocy prawa niemieckiego Prokuratura Hamburga moze otrzymywac polecenia — rowniez w sprawach indywidualnych — od Senatora ds. Wymiaru Sprawiedliwosci Hamburga (Justizsenator von Hamburg). W zwiazku z tym sad orzekajacy miał watpliwosci, czy europejski nakaz dochodzeniowy wystawiony przez Prokurature Hamburga powinien zostac wykonany przez organy austriackie.

GLOWNE TEZY

• (nb. 45-56) Roznica miedzy ENA a END — odmienny rezim prawny: Kluczowe znaczenie ma rozroznienie miedzy europejskim nakazem aresztowania (ENA, decyzja ramowa 2002/584) a europejskim nakazem dochodzeniowym (END, dyrektywa 2014/41). W sprawach OG i PI (C-508/18 i C-82/19 PPU) TSUE orzekl, ze pojecie 'organu sadowego wydajacego’ z decyzji ramowej 2002/584 nie obejmuje prokuratur panstw czlonkowskich narazonych na ryzyko podlegania indywidualnym poleceniom egzekutywy. Jednak ta interpretacja nie ma zastosowania do dyrektywy 2014/41.
• (nb. 57-76) Roznice tekstualne, kontekstualne i teleologiczne miedzy ENA a END: Po pierwsze, dyrektywa 2014/41 wyraznie wskazuje prokuratury wsrod organow mogacych wydac END, z czego wynikaja autonomiczne pojecia. Po drugie, ENA dotyczy pozbawienia wolnosci, END ogranicza sie do czynnosci dowodowych — mniej wkracza w prawa podstawowe. Po trzecie, dyrektywa 2014/41 zawiera wlasny system ochronny: gwarancje sadowej kontroli (walidacja przez organ sadowy), zasade proporcjonalnosci, koniecznosc uwzglednienia praw podstawowych, prawo do zaskarrzenia END — czego nie przewidywal system ENA. Po czwarte, cel END: zdobycie dowodow; cel ENA: zatrzymanie i wydanie osoby.
• (nb. 77-90) Wystarczajaca ochrona praw podstawowych w systemie END: Prawa podstawowe osoby objetej END sa wystarczajaco chronione: (1) na etapie wydawania — prokuratura musi przestrzegac zasady proporcjonalnosci, uwzglednic prawa podstawowe, END moze byc zaskarzone; (2) na etapie wykonywania — panstwo wykonujace ma grunda odmowy (art. 11 dyrektywy), w tym naruszenie praw podstawowych (art. 11 ust. 1 lit. f). Dwustopniowy system ochrony czyni wymaganie niezaleznosci prokuratury od egzekutywy zbednym w kontekscie END.

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Opinia RG Campos Sanchez-Bordony z dnia 16 lipca 2020 r. (ECLI:EU:C:2020:574)

POWIAZANE SPRAWY

• C-508/18 i C-82/19 PPU OG i PI (Prokuratury w Lubece i Zwickau) (27.05.2019) — pojecie 'organu sadowego wydajacego’ ENA; prokuratury narezone na polecenia egzekutywy wylaczone z zakresu decyzji ramowej 2002/584
• C-509/18 PF (Prokurator Generalny Litwy) (27.05.2019) — wymaganie niezaleznosci prokuratury jako organu wydajacego ENA
• C-66/22 Staatsanwaltschaft Graz (21.12.2023) — zastosowanie zasad z C-584/19 do EIO wydanych przez organy podatkowe
• C-203/20 AB i inni (11.11.2021) — ograniczenia prawa prokuratury do wydawania EIO w zakresie srodkow dochodzeniowych wymuszajacych ingerencje w prawa podstawowe

AKTY PRAWNE

Prawo UE:

• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/41/UE z 3.04.2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (dyrektywa END) — art. 1 ust. 1 (definicja END); art. 2 lit. c (pojecia: 'organ sadowy’, 'organ wydajacy’); art. 6 (warunki wydania END); art. 11 (odmowa uznania i wykonania END); art. 14 (srodki zaskarrzenia)
• Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z 13.06.2002 r. o europejskim nakazie aresztowania i procedurach wydawania osob miedzy panstwami czlonkowskimi — art. 6 ust. 1 (pojecie organu sadowego wydajacego ENA); podstawa prawna odrebonego rezimu

Prawo krajowe (Niemcy):

• Ustawa o ustroju sadow (Gerichtsverfassungsgesetz) — art. 146 i nast.: prokurator jest uprawniony do wydawania polecen prokuratorom nizszego szczebla; prokuratorzy moga byc objeci poleceniami Ministra Sprawiedliwosci w sprawach indywidualnych

SLOWA KLUCZOWE

europejski nakaz dochodzeniowy • END • dyrektywa 2014/41 • organ sadowy • organ wydajacy • prokuratura • niezaleznosc prokuratury • egzekutywa • dowody w sprawach karnych • europejski nakaz aresztowania • ochrona praw podstawowych • Wielka Izba

LINK DO WYROKU

Wyrok TSUE z 8.12.2020, C-584/19 Staatsanwaltschaft Wien (curia.europa.eu)