R.R. i R.D. przeciwko Słowacji

Wyrok ETPCz z dnia 1 września 2020 r.  |  Skarga nr 20649/18  |  Sekcja III

PRZEDMIOT

Sprawa dotyczyła skargi dwóch słowackich obywateli narodowości romskiej na stosowanie przez policję przemocy fizycznej podczas operacji przeprowadzonej w czerwcu 2013 r. w miejscowości Moldava nad Bodvou (wschodnia Słowacja), brak przeprowadzenia skutecznego dochodzenia w tej sprawie oraz dyskryminację ze względu na romskie pochodzenie etniczne skarżących.

Trybunał rozpatrywał sprawę pod kątem zgodności działań Słowacji z art. 3 Konwencji (zakaz tortur i nieludzkiego traktowania – aspekt materialny i proceduralny) oraz art. 14 w związku z art. 3 (zakaz dyskryminacji).

STAN FAKTYCZNY

W dniu 19 czerwca 2013 r. słowacka policja przeprowadziła dużą operację na ulicy Budulovská w Moldavej nad Bodvou – zamieszkałej przez społeczność romską. W operacji uczestniczyło 63 funkcjonariuszy, w tym 15 z jednostki szybkiego reagowania, oraz 23 pojazdy. Oficjalnym celem było poszukiwanie osób ściganych i przedmiotów pochodzących z działalności przestępczej.

Pierwszy skarżący (R.R.) twierdził, że policjanci weszli do jego mieszkania po wybiciu okna, zakuli go w kajdanki, wywlekli na zewnątrz i bili pałkami po całym ciele, kopali w błocie oraz razili go wielokrotnie paralizatorem elektrycznym. Drugi skarżący (R.D.) opisał analogiczne zachowanie funkcjonariuszy.

Postępowania dyscyplinarne i karne wszczęte w sprawie zachowania policjantów zostały umorzone przez właściwe jednostki Inspektoratu Służby Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Organy uznały, że działania policji mieściły się w granicach legalnego użycia przymusu, a zarzuty skarżących nie zostały potwierdzone. Skargi konstytucyjne złożone przez skarżących w 2016 r. również nie przyniosły rezultatu.

ROZSTRZYGNIĘCIE

Trybunał stwierdził naruszenie:

• 3 Konwencji w aspekcie materialnym – nadużycie siły przez policję wobec skarżących stanowiło nieludzkie i poniżające traktowanie;
• 3 Konwencji w aspekcie proceduralnym – prowadzone dochodzenie było nieskuteczne i nieodpowiednie;
• 14 w związku z art. 3 – władze słowackie zaniechały zbadania rasistowskich motywów działania policji pomimo istnienia wiarygodnych przesłanek wskazujących na dyskryminację.

GŁÓWNE TEZY

• Przemoc policyjna mająca charakter rasistowski stanowi szczególne naruszenie godności ludzkiej i wymaga od władz wyjątkowej czujności oraz zdecydowanej reakcji. Organy ścigania mają obowiązek podjęcia wszelkich dostępnych środków w celu ustalenia ewentualnych rasistowskich motywów zachowania funkcjonariuszy.
• Skuteczność dochodzenia wynikająca z art. 3 Konwencji wymaga nie tylko formalnego wszczęcia postępowania, ale rzeczywistego i niezależnego zbadania wszystkich okoliczności zdarzenia. Nadzorcza rola prokuratury nad śledztwem prowadzonym przez policję nie spełnia sama w sobie wymogu niezależności.
• Gdy istnieją wiarygodne dowody wskazujące na rasistowskie motywacje sprawców, władze mają dodatkowy obowiązek proceduralny wynikający z art. 14 w związku z art. 3 – zbadania tych motywów. Brak takiego zbadania stanowi samodzielne naruszenie Konwencji.
• Samo prowadzenie operacji policyjnej z użyciem 63 funkcjonariuszy w romskiej społeczności lokalnej, przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek refleksji nad jej skutkami dla tej wspólnoty, może wskazywać na pośrednią dyskryminację.

NARUSZONE PRZEPISY KONWENCJI

• 3 EKPC – zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania (aspekt materialny i proceduralny)
• 14 EKPC – zakaz dyskryminacji (w związku z art. 3)