Wyrok ETPCz z dnia 20 października 2020 r., skarga nr 33139/13, Napotnik przeciwko Rumunii

PRZEDMIOT

Skarga na naruszenie art. 1 Protokołu nr 12 do Konwencji (ogólny zakaz dyskryminacji) w związku z odwołaniem skarżącej z placówki dyplomatycznej w Lublanie w trakcie ciąży. Sprawa ma charakter precedensowy: jest to pierwsze orzeczenie ETPCz, w którym rozpatrzona zostaje meritum skargi dotyczącej dyskryminacji ze względu na płeć w miejscu pracy na podstawie art. 1 Protokołu nr 12, a nie wyłącznie w powiązaniu z innym prawem konwencyjnym.

Sekcja orzekająca: Sekcja Czwarta ETPCz (skład izby)

Przedmiot skargi: Art. 1 Protokołu nr 12 – ogólny zakaz dyskryminacji ze względu na płeć; art. 8 EKPCz – prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego

ROZSTRZYGNIĘCIE

Czy odwołanie skarżącej z placówki dyplomatycznej w Lublanie z powodu jej ciąży stanowi naruszenie ogólnego zakazu dyskryminacji zagwarantowanego w art. 1 Protokołu nr 12 do Konwencji?

Trybunał nie stwierdził naruszenia art. 1 Protokołu nr 12. Choć ustalono, że skarżąca doznała odmiennego traktowania ze względu na płeć (ciążę), organy krajowe dostarczyły stosownych i wystarczających powodów uzasadniających ingerencję. Zdolność operacyjna placówki dyplomatycznej stanowiła legitymowany cel wymagający natychmiastowej obecności dyplomaty, co wykluczało dłuższą nieobecność skarżącej. Trybunał nie stwierdził też odrębnego naruszenia art. 8 EKPCz.

STAN FAKTYCZNY

Skarżąca, pani Oana-Cornelia Napotnik, jest obywatelką Rumunii. Od 2002 r. pracowała jako dyplomata w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Po przystąpieniu do konkursu na czteroletniego konsula w Ambasadzie Rumunii w Lublanie (Słowenia) objęła to stanowisko w marcu 2007 r. Jej praca polegała głównie na pomocy obywatelom rumuńskim znajdującym się w trudnych sytuacjach na terenie Słowenii. W kwietniu 2007 r. wyszła za mąż za obywatela Słowenii i mieli razem dwoje dzieci urodzonych w czerwcu 2008 r. i lipcu 2009 r.

W trakcie pierwszej ciąży, gdy Ministerstwo dowiedziało się o jej stanie, wydało decyzję o natychmiastowym odwołaniu skarżącej z placówki. W uzasadnieniu powołano się na konieczność zapewnienia ciągłości pracy sekcji konsularnej, która ze względu na rozmiar ambasady mogła być obsadzona tylko przez jedną osobę. Nieobecność skarżącej z powodu wizyt lekarskich i urlopu macierzyńskiego zagrażałaby zdolności operacyjnej placówki i narażałaby obywateli rumuńskich na ryzyko pozostania bez pomocy konsularnej w nagłych sytuacjach.

Skarżąca odwołała się od decyzji do sądów administracyjnych, które podtrzymały stanowisko ministerstwa. W skardze do ETPCz zarzuciła naruszenie art. 14 EKPCz w związku z art. 8, a przede wszystkim art. 1 Protokołu nr 12. Trybunał po raz pierwszy w historii rozpatrzył merytorycznie zarzut dyskryminacji ze względu na płeć w pracy na podstawie autonomicznego przepisu Protokołu nr 12.

GŁÓWNE TEZY

• Artykuł 1 Protokołu nr 12 rozszerza zakres zakazu dyskryminacji poza prawa ujęte w Konwencji, ustanawiając ogólny zakaz dyskryminacji przy korzystaniu z wszelkich praw przyznanych przez prawo krajowe. W niniejszej sprawie Trybunał po raz pierwszy rozpatrzył merytorycznie skargę opartą na tym przepisie w kontekście dyskryminacji w miejscu pracy ze względu na płeć/ciążę (§§ 70–82).
• Tylko kobiety mogą być traktowane odmiennie ze względu na ciążę, dlatego takie zróżnicowanie traktowania stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć, chyba że jest uzasadnione. Trybunał podzielił w tym zakresie podejście TSUE wyrażone w wyrokach Dekker (C-177/88) i Webb (C-32/93) (§§ 88–92).
• Trybunał przyjął, że decyzja o odwołaniu skarżącej realizowała uzasadniony cel – ochronę praw innych (obywateli rumuńskich potrzebujących pomocy konsularnej w Słowenii). Margines swobody oceny państwa w sferze organizacji służby dyplomatycznej jest stosunkowo szeroki (§§ 98–107).
• Trybunał uznał, że organy krajowe dostarczyły stosownych i wystarczających powodów uzasadniających ingerencję, wykazując, że sekcja konsularna liczyła jedną osobę i wymóg natychmiastowej dostępności nie mógł być inaczej spełniony. Brak skarżącej przez kilka miesięcy zagrażałby wykonywaniu niezbędnych zadań konsularnych (§§ 108–121).
• Trybunał wyraźnie podkreślił, że dyskryminacja ze względu na ciążę i urlop macierzyński jest zakazana w świetle regionalnych i międzynarodowych instrumentów praw człowieka oraz prawa UE. Niezależnie od rozstrzygnięcia w tej konkretnej sprawie, standard niedyskryminacyjnego traktowania kobiet w pracy wymaga pełnej ochrony nie tylko przed zwolnieniem, lecz także przed wszelkim pogorszeniem warunków zatrudnienia (§§ 83–97).

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Sprawa rozpoznana przez izbę ETPCz bez opinii Rzecznika Generalnego.

POWIĄZANE SPRAWY

• Khamtokhu i Aksenchik p. Rosji [WI], 2017 – metodologia badania zarzutów z art. 14 i art. 1 Protokołu nr 12
• TSUE, Dekker p. VJM-Centrum (C-177/88) – odmowa zatrudnienia kobiety ze względu na ciążę jako bezpośrednia dyskryminacja ze względu na płeć
• TSUE, Webb p. EMO Air Cargo (C-32/93) – zwolnienie z pracy kobiety ze względu na ciążę; zasada niedyskryminacji
• Konstantin Markin p. Rosji [WI], 2012 – dyskryminacja ze względu na płeć w kontekście uprawnień rodzicielskich pracowników wojskowych

AKTY PRAWNE

Art. 1 Protokołu nr 12 do EKPCz: ogólny zakaz dyskryminacji w korzystaniu z wszelkich praw przyznanych przez prawo

Art. 8 EKPCz: prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego

Dyrektywa 2006/54/WE: zasada równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy

SŁOWA KLUCZOWE

dyskryminacja ze względu na płeć, ciąża, odwołanie z placówki dyplomatycznej, art. 1 Protokołu nr 12, ogólny zakaz dyskryminacji, służba dyplomatyczna, urlop macierzyński, Rumunia

Link do wyroku: HUDOC – 33139/13 Napotnik p. Rumunii