Decyzja ETPCz (Wielka Izba) z dnia 18 listopada 2020 r. [ogłoszona 18 grudnia 2020 r.], skarga nr 54155/16, Słowenia przeciwko Chorwacji

PRZEDMIOT

Pierwsza w historii skarga międzypaństwowa wniesiona przez jedno państwo członkowskie Unii Europejskiej przeciwko drugiemu państwu członkowskiemu UE do ETPCz. Sprawa dotyczyła roszczeń Ljubljańskiego Banku Głownego (Ljubljanska Banka d.d., LB) i deponentów tego banku z tytułu zaciągniętych w byłej Jugosławii zobowiązań. Wielka Izba orzekła o braku jurysdykcji.

Skład orzekający: Wielka Izba ETPCz (17 sędziów)

Przedmiot skargi: Art. 33 EKPCz – skargi międzypaństwowe; art. 1 Protokołu nr 1 – ochrona własności

ROZSTRZYGNIĘCIE

Czy Słowenia, jako Wysoką Umawiającą się Strona, może wnieść skargę międzypaństwową przeciwko Chorwacji w imieniu Ljubljańskiego Banku – podmiotu, który w świetle art. 34 EKPCz nie posiada statusu organizacji pozarządowej i jest pozbawiony prawa do skargi indywidualnej?

Wielka Izba większością głosów stwierdziła, że nie posiada jurysdykcji do rozpoznania sprawy. Słowenia jako Wysoką Umawiającą się Strona nie może wnosić skargi międzypaństwowej na podstawie art. 33 EKPCz wyłącznie w celu ochrony praw i interesów podmiotu, który nie jest organizacją pozarządową w rozumieniu art. 34 EKPCz i jest zatem wykluczony ze złożenia skargi indywidualnej. Skarżąca nie wykazała, że jej skarga dotyczyła w istocie naruszenia praw jednostek – beneficjentów zarzucanych naruszeń.

STAN FAKTYCZNY

Ljubljanska Banka d.d. (LB) jest bankiem założonym w 1955 r. na podstawie prawa byłej Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii. W następstwie reform z lat 1989–1990 bank przeszedł restrukturyzację, a po ogłoszeniu przez Słowenię niepodległości większość jego aktywów i część zobowiązań przeniesiono do nowo utworzonego Nowego Banku Ljubjańskiego (NLB). Stary LB był początkowo zarządzany przez Agencję Rehabilitacji Bankowej Słowenii, a następnie – przez agencję rządową (Fundusz Sukcesji).

Według rządu słoweńskiego chorwaccy dłużnicy LB nie spłacili swoich zobowiązań z umów pożyczek zawartych jeszcze w czasach Jugosławii. LB wniósł powództwa cywilne do chorwackich sądów, które jednak – na podstawie ustaw o dziedziczeniu z 1994 r. – stwierdziły, że roszczenia i zobowiązania LB zostały przeniesione na NLB, skutkiem czego LB nie posiadał legitymacji procesowej do dochodzenia tych roszczeń.

W dniu 15 września 2016 r. rząd słoweński wniósł skargę międzypaństwową na podstawie art. 33 EKPCz. Twierdził, że Chorwacja naruszyła art. 6 EKPCz (prawo do rzetelnego procesu), art. 1 Protokołu nr 1 (ochrona własności) i art. 14 EKPCz (zakaz dyskryminacji) – przez odmowę LB dostępu do sądów. Wskazywał też, że ETPCz uprzednio stwierdził w sprawie Ališić i in. p. Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Serbii, Słowenii i byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii [WI] (2014), że deponenci chorwackiego oddziału LB mają prawo do zwrotu waluty obcej.

Jednocześnie Chorwacja podniosła, że sam LB nie jest uprawniony do skargi indywidualnej przed ETPCz, gdyż jest instytucją rządową, a nie organizacją pozarządową (sprawa Ljubljanska Banka D.D. p. Chorwacji, dec., 2015).

GŁÓWNE TEZY

• Konwencję należy interpretować jako całość, a termin „organizacja pozarządowa” z art. 34 EKPCz ma tę samą treść, co identyczne pojęcie użyte w art. 33. Skoro dana osoba prawna nie spełnia kryterium „organizacji pozarządowej” na potrzeby skargi indywidualnej, nie może też korzystać z pośredniej ochrony w ramach skargi międzypaństwowej (§§ 68–79).
• Jedynie jednostki, grupy osób fizycznych i osoby prawne posiadające status organizacji pozarządowych mogą być podmiotami praw konwencyjnych. Natomiast ani Wysokie Umawiające się Strony, ani podmioty uznawane za organizacje rządowe nie dysponują prawami konwencyjnymi (§§ 80–85).
• Skarga międzypaństwowa z art. 33 EKPCz ma zawsze na celu ochronę praw jednostek; jeżeli zarzucane naruszenie dotyczy podmiotu, który sam kwalifikuje się jako organizacja rządowa, Trybunał powinien odmówić jurysdykcji ze względu na sprzeczność skargi z przedmiotem i celem Konwencji jako instrumentu ochrony praw człowieka (§§ 86–102).
• Trybunał jest uprawniony do odrzucenia skargi międzypaństwowej bez uprzedniego stwierdzenia jej dopuszczalności, jeżeli jest jasne od samego początku, że skarga jest całkowicie nieuzasadniona lub nie spełnia wymagań stawianych „rzeczywistemu zarzutowi” w rozumieniu art. 32 EKPCz. Zasada ta jest zakorzeniona w zasadzie ekonomii proceduralnej i stanowi rozszerzenie stanowiska zajętego w sprawie Gruzja p. Rosji (II) (§§ 57–65).
• ETPCz stwierdził, że nawet w sprawach międzypaństwowych bezpośrednio lub pośrednio poszkodowanym jest zawsze jednostka – osoba fizyczna lub kwalifikowana osoba prawna. Wykluczenie podmiotów rządowych z kręgu beneficjentów ochrony konwencyjnej zapobiega instrumentalnemu wykorzystywaniu mechanizmu skargi międzypaństwowej przez państwa działające de facto we własnym interesie (§§ 103–110).

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Decyzja Wielkiej Izby. Postępowanie dotyczyło kwestii jurysdykcji, brak było opinii Rzecznika Generalnego.

POWIĄZANE SPRAWY

• Ališić i in. p. Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Serbii, Słowenii i b. JRM [WI], nr 60642/08, 2014 – kwestia sukcesji zobowiązań LB wobec deponentów walutowych; naruszenie art. 1 Protokołu nr 1
• Ljubljanska Banka D.D. p. Chorwacji (dec.), 2015 – LB nie jest organizacją pozarządową w rozumieniu art. 34 EKPCz; skarga indywidualna niedopuszczalna
• Gruzja p. Rosji (II), 2021 – kryteria odrzucenia skargi międzypaństwowej bez badania dopuszczalności
• Cypr p. Turcji (IV), dec. – historyczne precedensy dotyczące granic admissibility inter-State

AKTY PRAWNE

Art. 33 EKPCz: prawo państwa do wniesienia skargi międzypaństwowej

Art. 34 EKPCz: prawo do skargi indywidualnej organizacji pozarządowych

Art. 32 EKPCz: jurysdykcja ETPCz

Art. 1 Protokołu nr 1: ochrona własności (zarzucane naruszenie w pierwotnej skardze)

SŁOWA KLUCZOWE

skarga międzypaństwowa, jurysdykcja ETPCz, organizacja pozarządowa, Ljubljanska Banka, sukcesja po SFRJ, art. 33 EKPCz, art. 34 EKPCz, podmiot rządowy, Słowenia, Chorwacja, państwa członkowskie UE

Link do decyzji: HUDOC – 54155/16 Słowenia p. Chorwacji [WI]