Mile Novaković v. Chorwacja

Wyrok ETPCz (Sekcja Pierwsza) z dnia 17 grudnia 2020 r., skarga nr 73544/14

PRZEDMIOT

Sprawa dotyczy zwolnienia nauczyciela serbskiej narodowości z chorwackiej szkoły średniej za nieuczenie w standardowym języku chorwackim. Organy krajowe oceniły, że ze względu na wiek skarżący nie jest w stanie przystosować się językowo. Skarżący zarzucił naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego (art. 8 EKPC) oraz zakazu dyskryminacji ze względu na wiek i przynależność etniczną (art. 14 i art. 1 Protokołu nr 12 EKPC).

ROZSTRZYGNIĘCIE

Pytanie: Czy zwolnienie nauczyciela z pracy za używanie języka serbskiego na zajęciach, bez zbadania alternatyw takich jak szkolenie językowe, stanowiło nieproporcjonalną ingerencję w prawo do poszanowania życia prywatnego?

Odpowiedź Trybunału: Tak. Trybunał stwierdził naruszenie art. 8 EKPC stosunkiem głosów 6:1. Zdanie odrębne złożył sędzia Wojtyczek (Prezes Sekcji).

STAN FAKTYCZNY

Skarżący, Mile Novaković, obywatel Chorwacji serbskiej narodowości urodzony w 1944 r., zamieszkały w Dardzie (zm. 2 czerwca 2019 r., postępowanie kontynuowane przez wdowę i dzieci), pracował jako nauczyciel w Chorwacji od 1971 r. Od 1 lipca 1998 r. był zatrudniony na podstawie umowy na czas nieokreślony w II Liceum Ogólnokształcącym w rejonie Dardy (Wschodnia Slawonia – region reintegrowany pokojowo po wojnie).

Po kontroli przeprowadzonej wyłącznie u nauczycieli serbskiej narodowości, skarżący został początkowo administracyjnie zawieszony w prawie nauczania. W marcu 1999 r. szkoła rozwiązała z nim umowę o pracę za nieuczenie w standardowym języku chorwackim, powołując się na stosowne przepisy prawa krajowego. Szkoła stwierdziła, że nie ma wakatów do nauczania w języku serbskim, a szkolenia językowego nie można zagwarantować, gdyż – jak wskazano – w wieku 55 lat nie można oczekiwać, by nauczył się chorwackiego.

Skarżący kwestionował zwolnienie w sądach. Sąd Administracyjny uchylił w 2006 r. pierwotny zakaz nauczania, stwierdzając, że nie ustalono, jakiego języka skarżący był faktycznie zobowiązany używać. Jednak w postępowaniu cywilnym sądy podtrzymały legalność samego zwolnienia. Skarga konstytucyjna z 2011 r. została oddalona.

GŁÓWNE TEZY

• Trybunał stwierdził, że powody zwolnienia – używanie języka serbskiego i niemożność dostosowania się do wymagań wiekowych – były wystarczająco powiązane z życiem prywatnym skarżącego: język tworzący część tożsamości etnicznej, a wiek – element tożsamości fizycznej. Art. 8 był zatem stosowalny (nb. 42–46).
• Rząd wywodził, że zwolnienie było konieczne dla ochrony prawa uczniów do nauki w języku chorwackim. Trybunał uznał cel za legitymowany, lecz zbadał proporcjonalność podjętych środków (nb. 47–54).
• Szkoła odrzuciła możliwość dodatkowego szkolenia językowego wyłącznie na podstawie wieku skarżącego i jego stażu pracy, nie przedstawiając szczegółowego i przekonującego wyjaśnienia, dlaczego wiek miałby stanowić nieprzezwyciężoną przeszkodę (nb. 70–72).
• Zważywszy na oczywiste pokrewieństwo języka serbskiego i chorwackiego oraz całe zawodowe życie skarżącego spędzone w Chorwacji, trudno zrozumieć, dlaczego nie zbadano opcji szkoleniowej (nb. 71).
• Organom krajowym samym trudno było ustalić, jakiego języka skarżący był faktycznie zobowiązany używać na zajęciach w spornym okresie – co podważa zasadność najsurowszej sankcji (zwolnienia z pracy) zamiast środków łagodniejszych (nb. 73).
• Władze zastosowały najdrastyczniejszy możliwy środek – natychmiastowe zwolnienie – nie rozważywszy żadnych alternatyw. Taka ingerencja była nieproporcjonalna do celu i stanowiła naruszenie art. 8 EKPC (nb. 74).

POWIĄZANE SPRAWY

• Sidabras i Džiautas v. Litwa, skargi nr 55480/00 i 59330/00, 27 lipca 2004 r. – art. 8 a zakaz wykonywania zawodu
• Oleksandr Volkov v. Ukraina, skarga nr 21722/11, 9 stycznia 2013 r. – zwolnienie z pracy w służbie publicznej a art. 8
• Denisov v. Ukraina [WI], skarga nr 76639/11, 25 września 2018 r. – zasady stosowania art. 8 do zatrudnienia
• Radomilja i inni v. Chorwacja [WI], skargi nr 37685/10 i 22768/12, 20 marca 2018 r. – sprawa chorwacka

AKTY PRAWNE

• 8 EKPC – prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego
• 14 EKPC – zakaz dyskryminacji (skarga odrzucona jako niedopuszczalna)
• 1 Protokołu nr 12 EKPC – ogólny zakaz dyskryminacji (skarga odrzucona jako niedopuszczalna)
• Chorwacka ustawa o języku urzędowym – obowiązek nauczania w standardowym języku chorwackim
• Chorwacki Kodeks pracy – podstawy zwolnienia

SŁOWA KLUCZOWE

nauczyciel • zwolnienie z pracy • język • tożsamość etniczna • wiek • Serbowie • Wschodnia Slawonia • proporcjonalność • szkolenie • Chorwacja

LINK DO ORZECZENIA

Mile Novaković v. Chorwacja (skarga nr 73544/14) – HUDOC