Wyrok TSUE z dnia 17 grudnia 2020 r., Franck, C-801/19

PRZEDMIOT

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Upravni sud u Zagrebu (sąd administracyjny w Zagrzebiu, Chorwacja). Sprawa dotyczy wykładni art. 135 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dyrektywa VAT).

Pytanie dotyczyło kwalifikacji podatkowej złożonej transakcji obejmującej udostępnianie środków pieniężnych przez spółkę handlową niebędącą instytucją finansową – poprzez przeniesienie weksla na spółkę faktoringową i przekazanie uzyskanej kwoty wystawcy weksla – w zamian za opłatę w wysokości 1% kwoty weksla, przy jednoczesnym udzieleniu poręczenia za spłatę zobowiązania wekslowego.

ROZSTRZYGNIĘCIE

Czy art. 135 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że zwolnienie z VAT stosuje się do transakcji polegającej na udostępnieniu przez podatnika innemu podatnikowi środków pieniężnych uzyskanych od spółki faktoringowej w wyniku przeniesienia na nią weksla wystawionego przez drugiego podatnika, gdy pierwszy podatnik poręcza za spłatę weksla?

Trybunał orzekł, że art. 135 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że transakcja polegająca na udostępnieniu środków pieniężnych za opłatą, będąca świadczeniem głównym złożonej transakcji obejmującej przeniesienie weksla na spółkę faktoringową i przekazanie uzyskanej kwoty wystawcy weksla przy jednoczesnym poręczeniu za spłatę weksla, stanowi „udzielanie kredytu” zwolnione z VAT. Charakter prawny zastosowanego instrumentu (weksla) nie zmienia tej kwalifikacji, pod warunkiem że udostępnienie środków pieniężnych stanowi świadczenie główne tej transakcji.

STAN FAKTYCZNY

Spółka Franck d.d., Zagreb (zwana dalej „Franck”) jest chorwacką spółką handlową zajmującą się przetwórstwem herbaty i kawy. W latach 2013–2017 Franck udostępniała środki pieniężne na rzecz Konzum d.d. – sieci sprzedaży detalicznej – w ramach złożonego mechanizmu obejmującego trzy rodzaje umów.

Na podstawie pierwszej umowy Konzum wystawiała weksel na rzecz Franck, która zobowiązywała się do przekazania w gotówce kwoty wskazanej na wekslu. Zgodnie z drugą umową Franck przenosiła weksel na spółkę faktoringową w ramach transakcji kwalifikowanej jako „odwrócony faktoring”, otrzymując 95–100% kwoty weksla, po czym przelewała tę kwotę na rachunek Konzum – działając jednocześnie jako poręczyciel spłaty weksla w terminie jego wymagalności. Na podstawie trzeciej umowy Konzum zobowiązywała się do zwrotu Franck odsetek i kosztów wystawionych przez spółkę faktoringową oraz do uiszczenia opłaty w wysokości 1% kwoty weksla.

Organ podatkowy zakwestionował zafakturowanie wspomnianej opłaty bez VAT, ustalając niedopłatę w kwocie około 2 mln EUR za lata 2013–2017. Ministerstwo finansów utrzymało tę decyzję w mocy. Sąd administracyjny w Zagrzebiu, rozpatrując skargę, powziął wątpliwości co do kwalifikacji transakcji na gruncie dyrektywy VAT i skierował pytania prejudycjalne do Trybunału.

GŁÓWNE TEZY

• Transakcja złożona z kilku elementów musi być oceniana całościowo; gdy różne świadczenia tworzą jedną ekonomiczną całość, decydujące znaczenie ma świadczenie główne (nb. 22–24).
• Za świadczenie główne uznaje się to, które z perspektywy przeciętnego konsumenta stanowi cel świadczenia; pozostałe świadczenia mają charakter pomocniczy (nb. 25–28).
• W omawianej sprawie podstawowym celem transakcji jest udostępnienie środków pieniężnych Konzum za wynagrodzeniem – przeniesienie weksla pełni rolę wyłącznie instrumentu technicznego. Świadczeniem głównym jest zatem udzielenie kredytu w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT (nb. 29–35).
• Pojęcie „udzielania kredytów” w rozumieniu dyrektywy VAT jest autonomiczną kategorią prawa Unii i nie wymaga, aby kredytodawca był instytucją finansową ani aby stosunek prawny był formalnie określany jako pożyczka (nb. 36–40).
• Okoliczność, że instrument finansowy (weksel) jest zbywany w ramach transakcji, nie przesądza o kwalifikacji całej transakcji jako dotyczącej „innych zbywalnych instrumentów finansowych” w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT, jeżeli obrót tym instrumentem stanowi jedynie element pomocniczy (nb. 41–46).

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

Sprawa rozstrzygnięta bez opinii rzecznika generalnego (podjęto decyzję o rozstrzygnięciu bez opinii po wysłuchaniu rzecznika generalnego J. Richarda de la Tour).

POWIĄZANE SPRAWY

• C-242/18, UniCredit Leasing (3.07.2019) – właściwość Trybunału po przystąpieniu nowego państwa do UE
• C-71/18, KPC Herning (4.09.2019) – świadczenia złożone i kryterium jednolitości transakcji na gruncie VAT
• C-692/17, Paulo Nascimento Consulting (17.10.2019) – zakres podmiotowy podatnika VAT
• C-2/95, SDC (5.06.1997) – zwolnienie transakcji finansowych z VAT

AKTY PRAWNE

Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dyrektywa VAT), Dz.U. 2006, L 347, s. 1:

• 2 ust. 1 – zakres opodatkowania VAT
• 9 ust. 1 – definicja podatnika i działalności gospodarczej
• 135 ust. 1 lit. b) – zwolnienie z VAT: udzielanie kredytów i pośrednictwo kredytowe
• 135 ust. 1 lit. d) – zwolnienie z VAT: transakcje dotyczące innych zbywalnych instrumentów finansowych

SŁOWA KLUCZOWE

VAT – zwolnienia podatkowe – udzielanie kredytów – zbywalne instrumenty finansowe – weksel – faktoring odwrócony – świadczenie główne – transakcja złożona – Chorwacja

LINK DO WYROKU

Pełny tekst wyroku (EUR-Lex): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:62019CJ0801